Υπηρέτες δύο αφεντάδων

 

Μα εδώ δεν είναι ξένο βλέμμα κανενός!
Μήπως είμαι εγώ ο ξένος και ο μακρινός;
(Δ. Σαββόπουλος)

Στην αρχή ενθουσιώδης φιλέλληνας, μετά συγκαταβατικός προς τους ιθαγενείς: αυτή είναι η  πορεία του Αγγλου συγγραφέα Λ. Ντάρελ, όπως μάς την εξιστορεί η Φ. Δημηρούλη*: «Όταν η κυπριακή αντίσταση ξεσπά την 1η Απριλίου του 1955, [ο Ντάρελ] παρατηρεί έντρομος και οργισμένος την ΄αμαθή και αξιαγάπητη αγροτιά΄ να μεταλλάσσονται σε ΄εγκληματίες΄ που ΄δεν έδειχναν την παραμικρή συναίσθηση πολιτικής ευθύνης΄».

Οι Βρετανοί είχαν και αυτοί μερίδιο ευθύνης: δεν είχαν καταφέρει «να εκπολιτίσουν τους Κύπριους που παρέμεναν έρμαια των δικών τους υπανάπτυκτων υποδομών». Ή, με τα λόγια του Ντάρελ: «Η βασική αποτυχία έγκειται κατά κάποιο τρόπο στην ανικανότητά μας να περιλάβουμε [τους Κυπρίους], μαζί με τις αξίες του[ς], στη βρετανική οικογένεια».

Αξίζει να προσέξουμε ότι οι Κύπριοι εδικαιούντο να προσκομίσουν τις ‘αξίες‘ τους προσηλυτιζόμενοι στη βρετανική κοσμοθεωρία. Ισως μάλιστα να ήταν και ευκταίο: άραγε οι Ασιάτες δεν χρωματίζουν με τις ζωηρές ενδυμασίες τους το γκρίζο Λονδίνο;

Για το ίδιο ζήτημα η οπτική γωνία του Γ. Σεφέρη διέφερε: «Οι περισπούδαστοι κύριοι των Commons που υποστηρίζουν ότι οι Κύπριοι δεν είναι Έλληνες, ούτε έχουν συμφέρον να είναι Έλληνες, αλλά ουρανοκατέβατοι που πρέπει να κοιτάζουν πώς θα καλοπεράσουν γλείφοντας τον αφέντη που τους έστειλε ο Πανάγαθος».  Παρόμοια με την οπτική γωνία του Γ. Καραμπελιά: «Εν τέλει, υπάρχει διέξοδος από την κρίση! Πώς τα κατάφερε η ’σκλάβα Αλεξάνδρα’ να γίνει κυρία φορώντας… γαλλικές τουαλέτες στο χαρέμι του Σουλεϊμάν;» (Επρόκειτο για μια Ελληνίδα που τα κατάφερε, παρά την τότε κρίση, διότι άδραξε την ευκαιρία). Και, για να φύγουμε λίγο από το «εθνικό», ποιος δεν θυμάται ότι πολλοί από τους υμνητές της Σοβιετικής Ενωσης μεταπήδησαν στην ιδεολογική αγκάλη του (νεο)φιλελευθερισμού, κουβαλώντας βέβαια ό,τι αποκαλούμε απαξιωτικά ‘σταλινική νοοτροπία’; Αυτό ήταν το φολκλόρ που τους επετράπη να προσκομίσουν στη νέα τους – δυτική – οικογένεια.

Ξανά πίσω στον Ντάρελ. Το 1954 διορίστηκε διευθυντής του γραφείου πληροφοριών και δημοσίων σχέσεων και του ραδιοφωνικού σταθμού της αποικιακής βρετανικής κυβέρνησης στην Κύπρο. Και εδώ αφήνουμε τα γεγονότα και αρχίζουμε τις υποθέσεις:

Υποθέτουμε λοιπόν ότι αυτός ο διορισμός βοήθησε στην αλλαγή της στάσης του απέναντι στους Ελληνες. Εάν είχε διοριστεί φερ’ειπείν πρόξενος της Ελλάδας στην Αγγλία ή υπεύθυνος δημοσίων σχέσεων της ελληνικής κυβέρνησης η μεταστροφή του θα ήταν πιο αργή ή μπορεί και να μην είχε συντελεστεί καν.

Μήπως όμως ήταν απλώς μία επάνοδος στην αγγλική νοοτροπία με την οποία είχε γαλουχηθεί; Μήπως η επαφή με την Ελλάδα ήταν μια εξωτική περιπέτεια και ο συγγραφέας μας απλώς ωρίμασε;

Κι αν ήταν όχι αγγλικής αλλά ελληνικής καταγωγής; Δεν θα ήταν τα πράγματα διαφορετικά; Δεν θα μίλαγε μέσα του κάτι σαν το αίμα των προγόνων του ας πούμε;

Η Ελλάδα είναι ούτως ή αλλως μια εξωτική περιπέτεια. Η πείρα πάντως διδάσκει ότι ο βιοπορισμός και η αναζήτηση κοινώνικής ισχύος υπερισχύουν της καταγωγής: Ελληνοκύπριοι δεν ήταν όσοι έλαβαν αφειδώς κονδύλια για να προπαγανδίσουν στους συμπατριώτες τους το σχέδιο Ανάν;

Η πρόθεσή μου όμως δεν είναι καταγγελτική.

Αντίθετα, ό,τι τράβηξε την προσοχή μου είναι η ίδια η μεταστροφή. Πιο συγκεκριμένα: το στάδιο της αβεβαιότητας από το οποίο διέρχεται η μεταστροφή.  Πρόκειται ασφαλώς για προδοσία. Ο Ντάρελ γράφει στον βρετανό Κυβερνήτη αιτούμενος τον διορισμό του: «Εάν μπορούσα να ξεκαθαρίσω μερικά ψυχολογικά εμπόδια, θα μπορούσα να επιτύχω να εισχωρήσω εις βάθος στον μηχανισμό αυτόν, πράγμα το οποίο θα δικαιολογούσε την ύπαρξη του δαπανηρού διορισμού μου […] και θα βοηθούσε να αναχαιτισθεί, αν όχι να εξολοθρευτεί, το ενωτικό συναίσθημα». Ασφαλώς πουλάει καλά τον εαυτό του – κάτι θεμιτό στον κύκλο του. Ασφαλώς ανεβάζει το κασέ του όταν μιλά για την προσπάθεια που πρέπει να καταβάλει. Είναι όμως μάλλον ειλικρινής για τα εμπόδια που πρέπει να ξεπεράσει.

Πώς φτάνεις από τον θαυμασμό και τη συνενοχή στην απόσταση και την περιφρόνηση; Κάποια μικρά βήματα που συσσωρεύονται ή παίρνεις ξαφνικά μια μεγάλη απόφαση;  (Μάλλον το πρώτο, ακόμη και όταν φαίνεται το δεύτερο.)

Και πώς είναι άραγε εκείνη η στιγμή όπου, χωρίς να έχεις μεταστραφεί τελείως,  υπηρετείς δύο αφεντάδες; Και τί γίνεται αν – χωρίς καμιά μεταστροφή –  υπηρετείς διαφορετικό αφέντη από αυτόν που υποκρίνεσαι ότι υπηρετείς; Πώς κάνεις τη διάκριση; Πώς οριοθετείς το ένα σε σχέση με το άλλο; Κατά πόσον, όταν υποκρίνεσαι, λες και αλήθεια; (Εδώ θα βοηθούσαν οι ταινίες του Σαμπρόλ, π.χ. το Τέρμα τ’αστεία).

Και μετά τη μεταστροφή, τάχα να σπαρταράνε υπολείμματα της προηγούμενης απόφασής σου; (Μα απλώς αλλάζεις στρατόπεδο, ενώ το βασικό σχήμα παραμένει, διδάσκει η ’θεωρία της απόφασης’. Και ερμηνεύεις την παλιά σου κοσμοθεωρία υπό το φως της καινούργιας).

Ο Ντάρελ πάντως ήταν κατηγορηματικός. Ο παλιός του φιλελληνισμός, έλεγε, «γκρεμίστηκε και έγινε χίλια κομμάτια, και δεν επρόκειτο ποτέ πια νʼ ανασυγκολληθεί» Ισως ο ίδιος να ήταν εξαρχής ένας εχθρός· ίσως όμως και να προσπαθούσε να πείσει τον εαυτό του ότι  η – έστω δάνεια – ελληνικότητά του έγινε όντως χίλια κομμάτια.

* Σε δύο πρόσφατα άρθρα της, στην εφημερίδα Αυγή: Ο Λόρενς Ντάρελ και ο ρόλος του στο Κυπριακό και Το ταξίδι του Λόρενς Ντάρελ στον ελληνικό κόσμο
Advertisements

One thought on “Υπηρέτες δύο αφεντάδων

  1. Καλημέρα…

    Κάπου μέσα στο κείμενο «πιάσατε» όλο το νόημα….το ότι ο Ντάρυλ δεν ήταν υπηρέτης δύο αφεντάςδων αλλά πιστός υπηρέτης ενός, αποικιοκράτη που απαιτούσε ειλικρινή προσπάθεια….τα προσόντα που έπρεπε να αναδέιξει για να κερδίσει τον «δαπανηρό διορισμό του»…έπρεπε να είναι καλός γνώστης των πραγμάτων των ιθαγενών….κι ένα στοιχείο που δεν μπορεί να καταλάβει ο αποικιοκράτης , είναι η ψυχολογία του ‘Ελληνα…εκεί μπαίνει σαν φιλέλληνας και ¨αποδεικνύει στα αφεντικά του ότι ΕΙΝΑΙ γνώστης….και μετά μπαίνει στην υπηρεσία πληροφοριών…ΟΚ…αποστολή εξετελέσθη….γιατί ψάχνετε παρακάτω….

    Αυτό που δεν μπορείτε ίσως να καταλάβετε και το λαμβάνετε σαν προδοσία, είναι ότι ο άγγλος ΕΧΕΙ πατρίδα….και ΑΥΤΗΝ υπηρετεί…..και οι φιλελληνικές δημοσιεύσεις απλά ανεβάζανε τα προσόντα του για την θέση που του έδωσε κατόπιν η ΔΙΚΗ του πατρίδα……ως γνώστη των ιθαγενών……

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s