Δεκ.2008 – μέρος ΙΙΙ: νέα συλλογικότητα

α. ατομικότητα και συλλογικότητα

 

Οι άνθρωποι αρχίζουν να βγαίνουν από το επίχρυσο κουκούλι τους, να διασταυρώνουν τα βλέμματά τους και να ανακαλύπτουν σ’ αυτά κοινές αγωνίες … Εκείνες τις ημέρες του Αρμαγεδδώνα έβλεπα γύρω μου φιλικά πρόσωπα και ζεστές χειρονομίες που μου είχαν λείψει για πολύ, πολύ καιρό.

Δ. Κούρτοβικ

 

Τα δύο κυρίαρχα κοινωνικά συστήματα μέχρι τα τέλη του προηγούμενου αιώνα είχαν διαφορετική αντίληψη για τον άνθρωπο: ο καπιταλισμός (πριν την παγίωση του νεοφιλελευθερισμού) θεοποιούσε το άτομο, ο κομμουνισμός τη συλλογικότητα. Σήμερα, υπό καθεστώς μαζικής δημοκρατίας, τέτοιο δίλημμα δεν υφίσταται: βάλλεται τόσο η συλλογικότητα όσο και το άτομο.

 

Το ότι η συλλογικότητα είναι εχθρός του νεοφιλελευθερισμού είναι μάλλον εμφανές: Αφενός τα κράτη είναι εμπόδιο στην εξάπλωση της παγκόσμιας κυριαρχίας της πλανητικής καπιταλιστικής ηγεσίας· μαζί με τα κράτος εχθρός είναι και ο,τιδήποτε συμβάλλει στη συνοχή του όπως έθνη ή θρησκείες. Αφετέρου η κατάτμηση των κοινωνιών σε άτομα – ως συνέπεια της ατονίας του συλλογικού στοιχείου και άρα των αξιών – είναι η οικονομική βάση του συστήματος: το κενό που αφήνουν οι συλλογικές σχέσεις και αξίες, το καλύπτει ο καταναλωτισμός!

 

Το ότι όμως η ατομικότητα είναι εξίσου εχθρός είναι λιγότερο εμφανές – ο νεοφιλελευθερισμός δεν είναι τάχα απόγονος του φιλελευθερισμού, ο οποίος εξυμνεί την ελευθερία του ατόμου και την ιδιωτική πρωτοβουλία; Καμία σχέση. Η κατάτμηση της κοινωνίας σε άτομα συνοδεύεται από την αποδόμηση της ταυτότητας του κάθε ατόμου: «Η καλπάζουσα τεχνολογία της επικοινωνίας επιτρέπει στη Βαβέλ των φωνών να πλημμυρίζουν το άτομο. Πρόκειται για πλήθος από αντιφατικές μεταξύ τους ‘γλώσσες του εαυτού’: Για ό,τι ‘ξέρουμε πώς είναι αλήθεια’ για τον εαυτό μας, άλλες φωνές αντιδρούν τώρα μέσα μας με αμφιβολία ή χλευασμό, Η προσωπικότητα έτσι γίνεται ψηφιδωτή – ένας όχλος από αντιφατικά εγώ – μέχρις σημείου να εξαφανίζεται από τη συνείδηση η ιδέα ενός εαυτού με διαχρονικά χαρακτηριστικά»[1].  Όταν αποτελείσαι από πλήθος κομματιών, η διέξοδος είναι να αφήνεις την εκάστοτε επιθυμία σου να πραγματωθεί – να περνάς πάντα καλά. Η πολυδιάσπαση της προσωπικότητας, πέρα από τις ψυχολογικές της επιπτώσεις (που συνοψίζονται σε μία λέξη: χάπια) αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για τη μαζική κατανάλωση και ταυτοχρόνως δυσχεραίνει τη συλλογικότητα, η οποία βασίζεται στη συνάντηση ενιαίων προσωπικοτήτων: πώς να οικοδομήσω σχέσεις όταν καλά καλά δεν έχω σταθερό εαυτό;

 

Πρώτη προϋπόθεση λοιπόν για όποια οικοδόμηση συλλογικότητας είναι η επανεύρεση της ατομικότητας! Κάθε υπερωρία μπροστά στην τηλεόραση, κάθε έμμονη συζήτηση για τηλε-ψώνια – ιδίως όταν γίνεται για να γελάσουμε – κάθε κατά συρροή αγορά άχρηστων αντικειμένων, κάθε υπερβολική έκθεση στη διαφημιστική βία[2] μάς απομακρύνει από το στόχο αυτό, ενώ ταυτόχρονα κλέβει τη ζωή μας.

 

β. υφιστάμενες συλλογικότητες

 

“Σβήνοντας ένα κομμάτι από το παρελθόν είναι σαν να σβήνεις ένα κομμάτι από το μέλλον”.
Γ. Σεφέρης

 

«Τίποτα δεν γίνεται από το τίποτα, το σήμερα υπάρχει γιατί έχει προϋπάρξει και ένα χτες και αύριο θα έχουμε κάτι να πούμε γιατί είχαμε κάτι πει και σήμερα και χτες και προχτές»

Α. Κωνσταντινίδης

 

Μέρος της πολιτικής πρωτοπορίας του ελληνικού Δεκέμβρη φαίνεται να στρέφεται κατά του κράτους εν γένει. Το κράτος όμως δεν είναι μόνον εργαλείο στα χέρια μιας ολιγαρχίας αλλά συγχρόνως και μορφή οργάνωσης της κοινωνίας – σήμερα δε είναι η μόνη οργανωμένη οντότητα που θα μπορούσε να προβάλει κάποια αντίσταση στο νέο-φιλελευθερισμό.

 

Στρέφεται κατά της θρησκείας, σαν να είμαστε στην εποχή του Διαφωτισμού – όπου η θρησκεία ήταν όντως παντοδύναμη – και σαν να είμαστε στη Δύση – όπου η Εκκλησία είναι υπερ-εθνικός θεσμός, αγνοώντας ότι η ελληνική ορθόδοξη Εκκλησία δεν είναι μόνο θεσμός ιδεολογικής στήριξης της άρχουσας τάξης αλλά συγχρόνως και εν δυνάμει εκφραστής μιας αντι-εξουσιαστικής εμπειρίας: «Οι θρησκείες, από την ίδια τους τη φύση, ακριβώς επειδή ξυπνάνε αυθεντικές εμπειρίες μες στην ψυχή της μάζας … αλλάζουν περιεχόμενο και υποτάσσονται στις διεκδικήσεις της μάζας που ακριβώς θέλουν να υποτάξουν»[3] Εμμένουν στην κριτική της θρησκείας, προφανώς ως οπίου του λαού, αλλά ξεχνούν ότι η θρησκεία (εν γένει) δεν είναι μεταφυσική ανάγκη για φοβισμένους ανθρώπους αλλά, κυρίως, πρακτική κοινωνικοποίησης

 

Στρέφεται κατά του εθνικισμού και προσπαθεί να αποδείξει τα αναπόδεικτα στο όνομα ενός φιλελεύθερου διεθνισμού, στην πραγματικότητα όμως στο όνομα της Νέας τάξης.[4] Είναι εμφανές ότι κάθε εμμονή στο (εθνικό πχ) παρελθόν είναι ένδειξη ψυχολογικής υπερ-αναπλήρωσης· η προσπάθεια όμως εξάλειψης του παρελθόντος και, μαζί, οποιασδήποτε συνοχής μιας κοινωνίας, τι ψυχολογική ανάγκη εξυπηρετεί (αν υποθέσουμε ότι δεν εξαργυρώνεται);

 

Δεύτερη προϋπόθεση λοιπόν συλλογικής δράσης είναι η συμφιλίωση με τις υφιστάμενες συλλογικότητες. Ο κίνδυνος εδώ είναι το άλλο άκρο, ο φονταμενταλισμός. Ο φονταμενταλισμός όμως είναι το σπασμωδικό αντίδοτο στη χαμένη ατομικότητα, η επανεύρεση συνεπώς της ταυτότητας (πρώτη προϋπόθεση) μας απομακρύνει από τον κίνδυνο αυτό.

 

Αν πληρωθούν οι δύο αυτές προϋποθέσεις συλλογικής δράσης, το πολιτικό πρόταγμα δεν θα αργήσει να διαμορφωθεί. Και το πολιτικό πρόταγμα σίγουρα είναι κάτι το διαμετρικά αντίθετο από αυτήν την πρόσφατη ιστο-δημοσίευση: «Το ……. προχωράει στη δημιουργία Ιδρύματος Φίλων. Γίνετε fan στη σελίδα του ……. στο facebook κι ελάτε να κάνουμε το Κίνημα της Ανατροπής! CLICK ΣΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ & BECOME A FAN! »

 


[1] Θ. Ζιάκας, Ο σύγχρονος μηδενισμός, Αρμός, 2008. Ο Ζιάκας πραγματεύεται εδώ διάφορες θεωρίες για τον μετα-μοντέρνο άνθρωπο. Βάση τους η θεωρία της αλλοτρίωσης – αναφορά στο μαρξισμό ή στους καταστασιακούς απουσιάζει.

[2] https://herrkstories.wordpress.com/2009/04/01/pub/

[3] Κ. Παπαϊωάννου, Μάζα και ιστορία, Εναλλακτικές εκδόσεις, 2003 (1950)

[4] Βλ. άρθρο του P.Anderson περί διεθνισμού: https://herrkstories.wordpress.com/2008/11/25/diethnismo/

Advertisements

24 thoughts on “Δεκ.2008 – μέρος ΙΙΙ: νέα συλλογικότητα

  1. Λοιπόν, δεν ξέρω τι λέτε περί συλλογικότητας, ατόμου, και ελεύθερης βολής (επίσης μισώ τον Κούρτοβικ), το μόνο που ξέρω είναι πως έξω βρυχάται η άνοιξη, τα λέλουδα ανθίζουν κι εσείς μας σερβίρετε επιστημονικές μελέτες που μόνο για βιβλιογραφία διδακτορικής διατριβής κάνουν!!!

    Κυρ Κάπα, άσε τα φονταμενταλιστικά αντίδοτα στη χαμένη ατομικότητα κι έλα πάρε μου μια συνέντευξη! Μια σταρ του μεγέθους μου δεν μπορεί να μην απασχολεί τα μήντια τουλάχιστον μία φορά το μήνα. Τον Απρίλη βγήκα στο Κοσμοπόλιταν, τον Μάρτη στο Βάνιτι Φέαρ, τώρα που καλοκαίριασε άντε να βγω και στη δικιά σου πίστα.
    Εκεί να δεις γλέντια!

    Να ετοιμάζομαι?

  2. Herrk,
    ως προς την ατομικότητα, τελικά η κατάτμηση της κοινωνίας σε άτομα οδήγησε (συνειρμικά;) και στην ίδια διαδικασία στο εσωτερικό του ατόμου. αν έπρεπε να καταργηθούν οι ιεραρχίες και τα άτομα να εναλλάσσουν θέσεις κοινωνικά ως πανομοιότυπα αναμεταξύ τους, κατ’ αντιστοιχία και ως αντανάκλαση του παραπάνω εντός του ατόμου οι διάφορες επιθυμίες και οι ρόλοι αυτονομούνται και έρχονται πότε η μία και πότε η άλλη στην επιφάνεια (αυτό που βλέπουν οι άλλοι) του εγώ.

    το πρόβλημα έγκειται αφενός ότι η διαδικασία της κατάτμησης δεν μπορεί να σταματήσει (στη σημερινή φάση έχει τη λογική α) εγώ=σύνολο ρόλων/σχέσεων και β) εγώ=σύνολο γονιδίων), γιατί ένα τέτοιο σταμάτημα θα οδηγούσε στην αντίθετη ακριβώς τάση, τον ολοκληρωτισμό παλαιάς κοπής, αφετέρου ότι η επανεύρεση της ατομικότητας είναι δύσκολη σε έναν πολυπληθή κόσμο ειδικά όταν επισείεται το (υπαρκτό) σκιάχτρο του ολοκληρωτισμού εν ονόματι της κοινωνικής ενότητας. μέσα σε 10 δισ. ανθρώπων είσαι, εκ των πραγμάτων, ένας αριθμός, άοσμος, αναλώσιμος, ολόιδιος με τους άλλους. και ακριβώς τα τεράστια νούμερα καθιστούν τον ολοκληρωτισμό (είτε παλαιάς είτε σύγχρονης (καταναλωτισμός, ολιγαρχική έμμεση δημοκρατία) μορφής) την ευκολότερη λύση ελέγχου και σταθερότητας/ευταξίας.

  3. Μαρία, γεια. Αν δεν θυμηθείς, ορίστε και η παραπομπή για Κούρτοβικ: http://www.tanea.gr/default.asp?pid=30&ct=19&artid=4495990

    Θέκλα, η επιθυμία σου διαταγή. Να ετοιμάζεσαι

    Γιάννη, ευχαριστώ που έθιξες την καρδιά του ζητήματος. Δεν έχω κάτι ουσιώδες να προσθέσω σε αυτά που λες, όντως ο ολοκληρωτισμός είναι μία αρκετά πιθανή έκβαση. Η παραπάνω διαπίστωση ας αυξάνει τη διαύγειά μας και ας μην μας ωθεί σε μοιρολατρεία.

  4. Έτσι μπράβο. Τώρα μιλάς σωστά.

    Το λοιπόν. Λαμβάνω θέση στο βελούδινο καναπέ, απλώνω τις μπουτάρες και τα καφτάνια μου, χτενίζω το μουστάκι και ξεκινάω τις χάντρες του κομπολογιού μου.
    Μέχρι να το φέρω έναν γύρο να έχεις σκεφτεί τις ερωτήσεις, Κυρ Κάπα.

    Δεν θα ξημερωθούμε εδώ μέσα, έχουμε και μια Σώου Μπίζνα να φροντίξουμε.
    (Γαβριήληηηη, τον προβολέα στο καλό μου το προφίλ!!! Ρίτα, τσάκω ένα κόκκινο κραγιόν, τέτοιες χειλάρες θέλουν το κατιτίς τους!)

    Εμπρός.

    • Τώρα θα σας πω τη γνώμη μου η οποία είναι και η σωστή και με αυτό δεν συμφωνώ.

  5. Χερκάπα
    Επι του θέματος ετοιμάζω πόστ παιχνιδιάρικο μέσα στο Σαββατοκύριακο. Απο δευτέρα τα λέμε.

    Γιάννη έθεσες την απαισιόδοξη πλευρά του ζητήματος. Στοιχηματίζω ότι είσαι Ηπειρώτης.

    Θέκλα

    Χάθηκες!!
    Σε περίμενα στην Κέρκυρα το Πάσχα ματαίως.
    Μου γνώρισαν κάποια που έμοιαζε με Θέκλα. Την κοίταζα καλά-καλά μέσα στο μισοσκόταδο του μπάρ της Αλέκας.
    Έλεγα «λές να είναι αυτή»?
    Μου ορκίστηκαν ότι δεν ήταν.
    Θα περιμένω και το καλοκαίρι και μετά θα βγάλω τα συμπεράσματά μου.

  6. Τροβατόρε, άμα περιμένεις να με γνωρίσεις για να βγάλεις τα συμπεράσματά σου, θα εισηγηθώ να επιστρέψεις στην Β’ Δημοτικού και να επαναλάβεις όλες τις σχολικές τάξεις από κει και πέρα.
    Ακόμα να καταλάβεις ωρέ το ποιον της Θέκλας?
    Ακόμα να καταλάβεις ότι ΜΙΑ είναι η Θεά και όσες και να σου γνωρίσουν δεν πιάνουν μία μπροστά της?
    Αντε βρε, και σε πέρναγα και για ξύπνιο.

    Κυρ Κάπα, προσοχή στο διάλειμμα, μη σπάσετε κανα κεφάλι με τους συμμαθητές σου, ε?

  7. trovatore,
    το έχασες το στοίχημα, αλλά γιατί απαισιόδοξη;

    επίσης, η θέκλα, αν κρίνουμε από την αντικειμενική αυτοπεριγραφή της, θα έλαμπε μέσα στο μισοσκόταδο του βαρ, οπότε έπρεπε να το είχες καταλάβει ότι δεν θα ήταν η άλλη κοπέλα

  8. Γιάννη

    Οί συλλογικότητες που διαμορφώθηκαν τους τελευταίους δύο αιώνες έχουν μπεί εδώ και χρόνια σε δοκιμασία.
    Ο ολοκληρωτικός καπιταλισμός δεν είναι απειλή αλλά ολοζώντανη πραγματικότητα.
    Η διαμόρφωση νέων συλλογικοτήτων αλλά και η ατομικότητα σε ένα επόμενο επίπεδο θα διαμορφωθούν σε ένα περιβάλλον υπέρβασης του ολοκληρωτισμού της εποχής μας.
    Η ατομικότητα δεν χάνεται μέσα στο πλήθος (όσο μεγάλο και να είναι) αλλά όταν η συλλογική δημιουργικότητα στραγγαλίζεται μέσα στον ολοκληρωτισμό του ενός και μοναδικού πολιτισμικού προιόντος και της υπαγωγής των πάντων σε αυτό.
    Παρόλα αυτά και εγώ νομίζω ότι σε μικρές και οργανωμένες κοινότητες παραγωγών πολιτισμού (με την ευρεία έννοια), με συνείδηση πολιτών του κόσμου απαλαγμένες από την λογική της εκμετάλευσης και την λογική της αγοράς, είναι δυνατόν να ανοίξει ένα νέο μεγάλο κεφάλαιο για την ανθρωπότητα.
    Ωστόσο οι όποιες μας επιλογές στο μέλλον θα υποδειχθούν απο την ανάγκη να επιβιώσουμε και να ανέβει ο ανθρώπινος πολιτισμός σε ένα επόμενο επίπεδο.

  9. il trovatore,
    ούτε φυσικό φαινόμενο είναι ο καπιταλισμός ούτε η ανοιχτότητα/αίσθηση παγκόσμιου χωριού εξαιτίας της πληροφορίας.
    αλλά η δημιουργία μικρών κοινοτήτων από μόνη της
    α. σκοντάφτει στο ζήτημα της κατανομής των πόρων. οι κοινότητες δεν μπορούν λ.χ. να είναι ενεργειακά ή οικονομικά αυτάρκεις (τουλάχιστον τόσο, ώστε να μην απαιτείται η αθέλητη υποταγή τους στην εξουσία/προστασία του ισχυρότερου γείτονα) όπως ήταν παλιά π.χ. στις αρχαίες πόλεις ή στα χωριά της τουρκοκρατίας.
    β. δεν συνεπάγεται απαραίτητα κάποια ατομικότητα/απομαζοποίηση. αντίθετα, σε μικρές ομάδες τα φαινόμενα αυταρχισμού προσωποποιούνται (π.χ. χωριά ή μικρές πόλεις, όπου όποιος πάει κόντρα στο ρεύμα είναι ο αποδιοπομπαίος τράγος)

    συνεπώς υπάρχει ο αγώνας για
    α. έναν τέτοιο κόσμο στον οποίο όποιος τυχαίνει να κατέχει τους πόρους/ισχύ δε θα επιδίωκε να εξαναγκάσει τις μικρές κοινότητες να υποταχθούν
    β. τέτοιες κοινότητες στις οποίες δε θα υπάρχει η τυραννία της πλειονότητας ή η λογική της εκμετάλλευσης.

    αν αυτό είναι ευκολο, τότε εγώ είμαι απαισιόδοξος.

  10. Ακριβώς η δημιουργία κοινοτήτων είναι κάτι που επιδιώκει και προωθεί εδώ και κάποιες δεκαετίες το νεοφιλελευθερο κέντρο εξουσίας – είναι πιο εύκολο να ελέγχει μικρές κοινότητες ή περιφέρειες παρά κράτη.

  11. Δεν εννοώ κοινότητες προσδιορισμένες γεωγραφικά η μόνον γεωγραφικά και δεν εννοώ κατώ απο τις συνθήκες τις σημερινής κοινωνίας.
    Εν πάσει περιπτώσει δεν υποστηρίζω κάτι για να τοποθετηθεί καποιος επι αυτού αλλά για να γίνει συζήτηση.
    Εάν δεν υπάρχει απαισιοδοξία, ευχαρίστως να συζητήσουμε πάνω σε άλλες δημιουργικές προτάσεις εφαρμόσιμες .

  12. Ααα, εννοείς μια μελλοντική κοινωνία. Ε αυτά το συζητάνε πίνοντας και καπνίζοντας όχι εδώ ;)

    (Και πώς θα γίνει συζήτηση άμα δεν τοποθετείσαι κάπου;
    Επειδή είμαστε απαισιόδοξοι κουβεντιάζουμε – αλλιώς θα ψαρεύαμε πχ)

  13. Το πως μπορεί να λύσει τα προβλήματα του ο καπιταλισμός ειναι δικό του θέμα .
    Το να κάνουμε προτάσεις και σκέψεις για μιά μετακαπιταλιστική κοινωνία είναι δικό μας.

    Άλλες συλλογικότητες δεν ψάχνουμε?

    Ωραία!

    Εγω έκανα μιά μη εφαρμόσιμη προταση.
    Το δέχομαι.
    Γιατι θυμώνεις όταν ζητάω να αντιπροτείνει ο συνομιλητής μου?

  14. Ποιος θυμώνει βρε Τροβατόρε; Αμ στην οθόνη δεν βλέπεις την έκφραση του προσώπου!
    Τώρα για νέες συλλογικότητες είμαστε; Δεν σου φτάνουν οι παλιές ;p

  15. Το έθνος ,οι θρησκείες , η οικογένεια(όπως είναι δομημένη), τα πολιτικά κόμματα, ο αθλητισμός κ.ο.κ είναι μερικές απο τις συλλογηκότητε που δημιουργήθηκαν απο τον καπιταλισμό η συνεχισαν να εφαρμόζονται απο αυτόν.
    Εάν δεν του κάνουν τις αλλάζει κατα την διάρκεια της παγκοσμιοποίησης του.
    Εμείς μπορούμε να δηλώσουμε ότι δεν μας αρέσουν (η ακόμα και να μην συμμετέχουμε σε αυτές εάν μπορούμε) αλλά αυτό δεν μας απαλλάσει απο την υποχρέωση να τοποθετηθούμε σχετικά με το τι θέλουμε..

  16. Ούτε μου φτάνουν ούτε μου αρέσουν.
    Το έχουμε δηλώσει εδώ και 150 χρόνια.
    Η υπέρβαση μπορεί να γίνει μόνο προς τα μπρός και όχι με την αποκατάσταση των συλλογικοτήτων του άλλου ( που έχουν χρεωκοπήσει και τις υπερβαίνει και ό ίδιος.

  17. Παράθεμα: άνευ τίτλου « Herr K.

  18. Παράθεμα: Ρωμανός – ένας ευαίσθητος ληστής « Herr K.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s