Εθνικισμός και αντιεθνικισμός

Αποσπάσματα από έργα του Π. Κονδύλη για τους Ελληνες εθνικιστές και αντιεθνικιστές.*

Ι. Εθνικιστές

Οι εθνικιστικές συμπάθειες και αντιπάθειες μου είναι τόσο ξένες ώστε δεν διστάζω να πω καθαρά ότι οι ρόλοι του επιτιθεμένου και του αμυνομένου θα αντιστρέφονταν αν ο ισχυρότερος και συνεχώς ισχυροποιούμενος δεν ήταν η Τουρκία παρά η Ελλάδα.

Η φυλετική και πολιτισμική υποτίμηση της Τουρκίας ενέχει τον κίνδυνο της στρατηγικής της υποτίμησης, αφού συνεπάγεται ότι η δήθεν ανώτερη ελληνική ποιότητα μπορεί να εξουδετερώσει την τουρκική ποσότητα· είναι βέβαια γνωστό πώς τιμωρείται η στρατηγική υποτίμηση του αντιπάλου όταν, π.χ., παρασύρει στην κήρυξη ενός πολέμου.

Eχουν βρει τη δική τους ψυχολογικά βολική λύση: το έθνος το υπηρετούν ανέξοδα περιβαλλόμενοι γαλανόλευκα ράκη, οπότε το καλεί η περίσταση, και έχοντας κατόπιν ήσυχη συνείδηση το κλέβουν μόνιμα με παντοειδείς τρόπους

Οι εθνικιστές όμως, οι πατριώτες κτλ. διέπραξαν για λόγους κομματικής ψηφοθηρίας κάτι εξαιρετικά επιζήμιο: ενίσχυσαν επί δύο δεκαετίες την οικονομική πολιτική του παρασιτικού καταναλωτισμού, με αποτέλεσμα τη γενικότερη εξάρτηση της δανειοτραφούς χώρας.

Η σύγχρονη Ελλάδα είναι ένα αποχωρητήριο χτισμένο από Φιλέλληνες πάνω στα ερείπια ενός αρχαίου ναού.

ΙΙ. Αντιεθνικιστές

Οι ειρηνιστές και οικουμενιστές ή «ευρωπαϊστές» έχουν τον δικό τους τρόπο για να παρακάμπτουν τις οδυνηρές πραγματικότητες Φαντάζονται ότι είναι πιο ρεαλιστές, αφού ξεπέρασαν τους «εθνικούς αταβισμούς» και συμπορεύονται με τη νέα παγκόσμια κατάσταση, όπου τάχα το εμπόριο και ο διάλογος θα αντικαταστήσουν τον πόλεμο. Οι θέσεις όμως αυτές διόλου δεν είναι ρεαλιστικότερες από τις πομφόλυγες του εθνικισμού, συνιστούν απλώς την αντίστροφη ιδεολογία, και μάλιστα μιαν ιδεολογία διόλου πρωτότυπη, αφού δεν περιέχει παρά κοινοτοπίες του καπιταλιστικού φιλελευθερισμού διατυπωμένες πριν από 300 χρόνια και διαψευσμένες επανειλημμένα έκτοτε. Οντας ιδεολογία, εκπληρώνουν και τις ψυχολογικές λειτουργίες της ιδεολογίας, δηλαδή επιτρέπουν σε «προοδευτικούς» διανοούμενους ελαφρών βαρών και σε αστείους δημοσιογραφίσκους να αναβαθμίζουν το μικρό τους εγώ εμφανιζόμενοι ως εκπρόσωποι υψηλών ιδεωδών· συνάμα υποθάλπουν σε μικρομεσαίους πολιτικούς την ανακουφιστική ψευδαίσθηση ότι μπορούν να συρρικνώσουν την πολιτική σε διαχείριση και διάλογο, αποτινάζοντας από τους ισχνούς ώμους τους το βάρος έσχατων ιστορικών ευθυνών.

O,τι στην πραγματικότητα θα συνιστά κάμψη της ελληνικής αντίστασης κάτω από την πίεση του υπέρτερου τουρκικού δυναμικού, οι Έλληνες θα συνηθίσουν σιγά-σιγά να το ονομάζουν «πολιτισμένη συμπεριφορά», «υπέρβαση του εθνικισμού» και «εξευρωπαϊσμό»

ΙΙΙ. Κοινά στοιχεία εθνικιστών – αντιεθνικιστών

Η ανικανότητα ενός έθνους…θέτει σε κίνηση ένα διπλό υπεραναπληρωτικό μηχανισμό: τον πιθηκισμό, ως προσπάθεια να υποκαταστήσει με επιφάσεις ό,τι δεν κατέχεις και την παραδοσιολατρεία ως αντιστάθμισμα του πιθηκισμού. Απ’αυτήν την άποψη ο πτωχοπροδρομικός ελληνοκεντρισμός και ο κοσμοπολιτικός πιθηκισμός αποτελούν μεγέθη συμμετρικά και συναφή, όσο κι αν φαινομενικά εκπροσωπούν δύο κόσμους εχθρικούς μεταξύ τους.

Όπως ο εθνικισμός, έτσι και ο αντίπαλός του οικουμενισμός και οικονομισμός έχει συγκεκριμένους φορείς, εμπνευστές και προπαγανδιστές, τόσο ιδιοτελείς όσο και αφελείς. Σε ορισμένες μάλιστα περιπτώσεις όχι μόνον η ιδιοτέλεια, αλλά και η αφέλεια των δεύτερων ξεπερνά εκείνη των πρώτων. Έτσι συμβαίνει λ.χ. και ως προς την αποτίμηση των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Βρίσκονται πιο κοντά στην πραγματικότητα οι εθνικιστές που πιστεύουν ότι η αντίθεση Τουρκίας και Ελλάδας είναι αγεφύρωτη παρά όσοι πιστεύουν ότι θα μπορούσε και να τελειώσει με την «ευρωπαϊκή» και οικονομιστική λύση – έστω κι αν οι πρώτοι οδηγούνται στη διάγνωσή τους από ψευδείς προϋποθέσεις.

IV. Υπέρβαση εθνικισμού, αντιεθνικισμού

Δεν είμαι “εθνικιστής” και δεν θα στενοχωριόμουν καθόλου αν με τη συναίνεση όλων καταλύονταν τα εθνικά σύνορα και οι εθνικοί στρατοί. Όμως είναι δύο πολύ διαφορετικά πράγματα η κατάργηση ενός εθνικού κράτους μαζί με όλα τα άλλα και η διάλυση ή ο ακρωτηριασμός του γιατί ένα γειτονικό κράτος είναι ισχυρότερο και επιθετικότερο.

Καμία ουσιαστική στρατηγική συζήτηση δεν είναι δυνατή αν δεν αφήσει στην άκρη τόσο τα εθνικιστικά όσο και τα ειρηνιστικά ιδεολογήματα· στόχος της είναι ακριβώς η υπέρβασή τους. Η εθνική στρατηγική δεν είναι ούτε «δεξιά», ούτε «αριστερή», ούτε «εθνικιστική», ούτε «διεθνιστική». Είναι τα πάντα, ανάλογα με τις επιταγές της συγκεκριμένης κατάστασης.

Οπως διάφοροι «ελληνοκεντρικοί» οφείλουν να μάθουν ότι η «Δύση» δεν είναι μόνον η «τεχνική» και η «λατρεία της ύλης», στην οποία αυτή αντιτάσσουν με υπεραπλουστευτική ευκολία το «πνεύμα» και την «ψυχή» της «ορθόδοξης Ανατολής», έτσι και όσοι επείγονται να «εξευρωπαϊσθούν» καλά θα έκαναν να μην αυταπατώνται ταυτίζοντας τη Δύση με τη δυτική προπαγάνδα («ορθολογισμός», «διάλογος», «ανθρώπινα δικαιώματα» κτλ. κτλ.).

Το χειρότερο που θα μπορούσε να πάθει σήμερα ο τόπος θα ήταν να υποκαταστήσει τη σοβαρή στρατηγική συζήτηση με αντεγκλήσεις μεταξύ εθνικιστών και ειρηνιστών ή «ευρωπαϊστών», με κυνήγι μαγισσών και με πνευματική τρομοκρατία προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση. Φοβούμαι όμως εντονότατα ότι αυτό ακριβώς θα συμβεί. Γιατί όπως ο Κύριος μωραίνει ον βούλεται απολέσαι, έτσι και ένας λαός χάνει την ικανότητα της στρατηγικής σκέψης ακριβώς όταν τη χρειάζεται περισσότερο.

* Επιλογή: herrk. Το ίδιο άρθρο σε πλήρη μορφή (με βιβλιογραφικές παραπομπές) εδώ 

Εργολάβοι όλων των χωρών, ενωθείτε!

“Μετά τη «γαλάζια» βία είναι έτοιμοι να δεχτούν και την «πράσινη», δηλώνουν ευθαρσώς οι εκπρόσωποι των επιτροπών αγώνα κατά των Χώρων Υγειονομικής Ταφής (ΧΥΤΑ) των περιοχών Λευκίμμης, Καρβουναρίου, Ελληνικού, Γραμματικού και Κερατέας. [...] Τις ημέρες της μεγάλης πυρκαγιάς τον περασμένο Αύγουστο η προσοχή των υπηρεσιών εστράφη κυρίως στην προστασία των μηχανημάτων των εργολάβων παρά στην κατάσβεση της φωτιάς.” [πηγή: Καθημερινή]

Σε λίγες μέρες αρχίζει η δίκη εναντίον κατοίκων της Λευκίμμης που είχαν αγωνιστεί κατά της απόφασης να γίνει ΧΥΤΑ. Μεταφέρω μια συζήτηση που είχα με τον Τροβατόρε ο οποίος έχει ζήσει την όλη ιστορία από κοντά.

- Ποιος κατηγορείται και γιατί κατηγορείται;

Δικάζονται τέσσερις κάτοικοι της Λευκίμμης, ανάμεσά τους ο Γιάννης Πανδής και ο Βασίλης Καραβαζάκης. Η δίκη είναι σημαντική διότι δικάζονται, ουσιαστικά, οι  δύο  εκπρόσωποι των τάσεων που υπάρχουν στο κίνημα των Λευκιμμαίων. Ο Γιάννης Πανδής εκπροσωπεί την μετριοπαθή τάση ενώ ο Βασίλης Καραβαζάκης την μαχητική.

Οι κατηγορίες αφορούν την συμμετοχή τους στις συγκρούσεις τoυ Ιουνίου 2008. Σύσταση συμμορίας, οπλοχρησία και οπλοκατοχή, αντίσταση κατά της αρχής, παρακίνηση σε στάση κλπ.

Οι συγκρούσεις των δύο αυτών ημερών ξεκίνησαν όταν ένα συνεργείο με μηχανήματα προσπάθησε να διανοίξει έναν δρόμο προς την περιοχή που θα γινόταν το έργο του ΧΥΤΑ.  Μια ομάδα 15-20 ατόμων, ιδιοκτητών των γύρω κτημάτων συγκρούστηκαν με τα ΜΑΤ στην προσπάθειά τους να εμποδίσουν την κοπή των δέντρων τους. Η σύγκρουση μεταφέρθηκε στον περιφερειακό δρόμο όπου η μικρή ομάδα των αγροτών ενισχύθηκε από ένα πλήθος 800 κατοίκων. Τα ΜΑΤ οπισθοχώρησαν σε βάθος 2 χιλιομέτρων δεχόμενοι βροχή από ξύλα πέτρες και μολότωφ. Στη διάρκεια της ημέρας διαμορφώθηκαν δύο  οδοφράγματα στις δύο κατευθύνσεις του  περιφερειακού δρόμου. Οι διμοιρίες των ΜΑΤ   βρισκόταν στην μέση ενώ ομάδες νεαρών  ήταν στα χωράφια  δίπλα στο δρόμο.

Οι συγκρούσεις κράτησαν 20 ώρες και σταμάτησαν όταν τελείωσαν, εκατέρωθεν, τα εφόδια.

- Γιατί έγιναν τα επεισόδια; Οι κάτοικοι δεν ήθελαν απλώς ΧΥΤΑ κοντά στις περιουσίες τους, όπως γίνεται κι αλλού στην Ελλάδα, ή τα πράγματα είναι πιο σύνθετα;

Στη Λευκίμμη υπάρχουν ήδη δύο παράνομες χωματερές στις οποίες διοχετεύονται όχι μόνο τα σκουπίδια της Λευκίμμης.Οι Λευκιμμιώτες ζητούν εδώ και επτά χρόνια (με έγγραφα προς την πολιτεία) την εφαρμογή ενός ολοκληρωμένου προγράμματος διαχείρισης των απορριμμάτων ανάλογο με αυτό της Δ. Κρήτης , της Λευκάδας  και όλων των ευρωπαϊκών πόλεων . Αντί  αυτού, και προκειμένου να εκταμιεύσουν ένα ποσό από το 3^ο ΚΠΣ, προχώρησαν στην κατασκευή ενός έργου παραβιάζοντας τους περιβαλλοντικούς όρους που απαιτούνται και που σε λιγότερο από ένα χρόνο θα είναι παρωχημένο και –ως εκ τούτου- παράνομο.

Οι συγκεκριμένοι κατηγορούμενοι επελέγησαν σκόπιμα;

Είναι πράγματι ένα ερώτημα και για μας. Αυτή τη στιγμή υπάρχουν 80 υπόδικοι πολίτες της Λευκίμμης και του Τεμπλονίου (της κεντρικής χωματερής της Κέρκυρας).

Αν σε ρωτούσε κάποιος, τι θέλανε και μπλέκανε, τι θα του απαντούσες για να τον πείσεις;

Εάν βλέπεις το σπίτι σου που το έφτιαχνες όλη σου τη ζωή να απαξιώνεται, τα μελίσσια σου να καταστρέφονται,  τα δέντρα σου να μαραίνονται από τα τοξικά  και ο τόπος σου να μετατρέπεται σε σκουπιδότοπο γεμάτο δηλητήρια τότε οι αντιδράσεις των κατοίκων ήταν, μάλλον, ήπιες.

- Τί γίνεται σήμερα; Κατάφεραν κάτι οι Λευκιμμιώτες με τις κινητοποιήσεις;

Το έργο δεν λειτουργεί γιατί – εκτός των άλλων- δεν δίνει η Νομαρχία άδεια λειτουργίας επειδή δεν έχουν τηρηθεί οι περιβαλλοντικοί όροι.

Η τελευταία ενέργεια των κατοίκων ήταν όταν τοποθετήθηκαν κολόνες ηλεκτροδότησης. Μια μέρα μετά μια ομάδα κατοίκων έκοψε τις κολόνες με αλυσοπρίονα σε μήκος  δύο χιλιομέτρων.

- Εχεις άλλα πρόσφατα παραδείγματα κινητοποιήσεων στην Κέρκυρα που πέτυχαν κάτι;

Η προστασία της Λίμνης Αντινιώτη  (στην βόρεια Κέρκυρα) κοντά στον Απραό, όπου είχε επιχειρηθεί η «αξιοποίηση» της, οφείλεται στην εκεί περιβαλλοντική παρέμβαση.

Η αποτροπή της δημιουργίας ενός, δήθεν, βιομηχανικού πάρκου στους Καλαφατιώνες.

Η αποτροπή της δημιουργίας  μιας, δήθεν, λυρικής σκηνής μέσα σε ένα βάλτο.

Και -όσον αφορά το περιβάλλον πάντα- δεκάδες άλλες δράσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη και αφορούν μικρά ποτάμια, λίμνες, δομημένο περιβάλλον, νταμάρια κλπ.

Να ξεκαθαρίσουμε τις έννοιες

“Η εξέγερση του Δεκέμβρη πιστεύετε ότι ήταν ένα αυτοτελές συμβάν στην ελληνική κοινωνία ή μέρος ενός παγκόσμιου προβλήματος;

Η κρίση είναι παγκόσμια […] Τοποθετήσαμε τη λαιμαργία της παραγωγικότητας ως υπέρτατη αξία και αγνοήσαμε την κοινωνία, δηλαδή την πολιτική διάσταση της οικονομίας. Το πρόβλημα επομένως είναι δομικό. Ο δημόσιος χώρος έγινε τελικά λάφυρο των μηχανισμών. Ο «Δεκέμβρης» εκφράζει μια ελληνική ιδιαιτερότητα με ιστορικό υπόβαθρο. Η ελληνική κοινωνία λειτουργεί ως εργαστήρι για τα μέλλοντα να συμβούν στον κόσμο.

Κάποιοι εκμεταλλεύτηκαν την αυθόρμητη αντίδραση;

Πολλοί θέλησαν να την «αξιοποιήσουν», ουδείς όμως να αναδείξει την ουσία της. [...]

Ποιοι ήταν συγκεκριμένα; Τα κόμματα;

Οχι μόνο. Διάφορες ομάδες που εκφράζουν τη νομενκλατούρα του περιθωρίου νόμισαν ότι τους προσφερόταν η μοναδική ευκαιρία να βαθύνουν την έκρηξη, να οδηγήσουν την κοινωνία στην εξαθλίωση και στην ανασφάλεια, ώστε να την εκτρέψουν στην επανάσταση. Η ιδεολογία της καταστροφής διδάσκει την εξαθλίωση ως όχημα για την εξέγερση. […] Εξέτρεψαν το περιεχόμενο της διαμαρτυρίας και την ευτέλισαν. Παγιδεύτηκαν από την επιλογή τής τότε ηγεσίας να αφήσει την Αθήνα απροστάτευτη να καεί, για να φοβηθεί ο κόσμος και να αντιστραφεί το φρόνημά του. Η διαμαρτυρία ήγειρε το πρόβλημα της ιδιοποίησης του κράτους, δηλαδή του γεγονότος ότι λειτουργεί αντικοινωνικά, υπηρετώντας τους κατόχους και τους νομείς του. Πρόταγμά της ήταν πώς θα επανέλθει το κράτος στην κοινωνία και όχι πώς θα το καταστρέψουμε.

Μήπως το σύστημα της ψηφοφορίας έχει αποτύχει;

[…] Υπάρχει η ψήφος που απλώς διαιτητεύει μεταξύ των μονομάχων που τους ορίζουν οι μηχανισμοί, όπως σήμερα. Αυτό το σύστημα όντως είναι ξεπερασμένο. Η αντιπροσωπευτική ψήφος αποδίδει στον πολίτη την ιδιότητα του εντολέα, ενώ η δημοκρατική ψήφος, ολόκληρο το πολιτικό σύστημα. Το θέμα δεν είναι να διεκδικήσει κάποιος σήμερα την αντιπροσώπευση ή τη δημοκρατία, διότι στην εποχή μας δεν αποτελούν αίτημα. Είναι όμως σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε τις έννοιες, διότι μόνον έτσι θα αντιληφθούμε γιατί υπάρχει σήμερα έλλειμμα αντιπροσώπευσης και θα διερωτηθούμε πώς θα ξεπεραστεί. Αποδεχόμενοι ότι το σύστημα είναι δημοκρατικό αυτομάτως συνάγουμε ότι ολοκληρώθηκε η εξέλιξή του.

Σου δίνει όμως τη δυνατότητα να διαδηλώσεις.

Αυτό ακριβώς είναι δηλωτικό του χαρακτήρα του. Σου λέει, αν δεν σου αρέσει η πολιτική μου, κατέβα στον δρόμο να διαδηλώσεις. Σε αποδέχεται να του χτυπήσεις την πόρτα απ’ έξω, να το πιέσεις, όχι όμως εταίρο στο εσωτερικό του. Το σύστημα ανήκει στο κράτος και στους κατόχους του. Η κοινωνία έχει καθεστώς ιδιώτη, δικαιούται να κυβερνάει μόνο τον ιδιωτικό της βίο.

Πότε θα αποκτήσει ενεργό ρόλο η κοινωνία;

Οχι μέσω της λεγόμενης «κοινωνίας πολιτών», των ομάδων συμφερόντων, όπως διατείνονται οι θεωρητικοί της νέας τάξης, που δίδαξαν την ιδέα της αυτορύθμισης της οικονομίας. Ο συνεταιρισμός αυτός, όχι μόνο δεν οδήγησε σε μια αντιπροσωπευτική σύνθεση με γνώμονα το συμφέρον της κοινωνίας, αλλά αποτέλεσε την κύρια αιτία για τη γιγάντωση των ανισοτήτων και της κρίσης που μαστίζει τις κοινωνίες.

Ο λαός είναι τόσο ανήμπορος;

Δεν είναι ανήμπορος, δεν υπάρχει ως πολιτικός συντελεστής, διότι είναι θεσμικά ανυπόστατος. Δεν αποτελεί μέρος του πολιτικού συστήματος. Λέγεται ότι οι πολιτικοί είναι η εικόνα της κοινωνίας. Λάθος. Τους πολιτικούς τούς «επιλέγουν» οι μηχανισμοί, η κοινωνία τούς νομιμοποιεί απλώς στη θέση τους.

Γράφετε στο βιβλίο σας: «Να απελευθερωθεί η κοινωνία από το κράτος». […] Πώς μπορεί να γίνει αυτό;

Με την αντιπροσωπευτική μετεξέλιξη του πολιτικού συστήματος. Για την ώρα, η κοινωνία διαπιστώνει το έλλειμμα αντιπροσώπευσης, το θέτει όμως με ηθικούς όρους. Δεν έχει διατυπώσει θετικό αίτημα. Εξού και το παρόν σύστημα μπορεί να εξακολουθήσει να σέρνεται αντιμέτωπο με τη σήψη του. Ερωτώμαι συχνά πώς θα γίνει αυτό, με επανάσταση; Η απάντηση είναι ότι το ίδιο το σύστημα δεν θα αντέξει το βάρος της κατάρρευσης και θα προστρέξει στην κοινωνία, εμπλέκοντάς τη στις λειτουργίες του. […]

Υπάρχουν οι συνθήκες να γίνει η εξέγερση επανάσταση;

Δεν υπάρχει τέτοιο θέμα. Κοινωνικές ή πολιτικές εκρήξεις θα έχουμε, αλλά η δυναμική της εξέλιξης είναι που θα καθορίσει τις αλλαγές στο σύστημα. Οσο όμως οι κοινωνίες θα παίρνουν το σύστημα της πολιτικής στα χέρια τους τόσο η βία στις διακρατικές σχέσεις θα βαθαίνει, αφού θα μεγαλώνουν οι αντιστάσεις στις πλανητικές ηγεμονίες. […]

Τι θέλετε να αποκομίσει ο αναγνώστης από το βιβλίο σας;

Να ξεκαθαρίσει τις έννοιες. Ζει με την αντίληψη ότι το σημερινό σύστημα είναι δημοκρατικό. Ωστόσο δεν είναι δημοκρατικό ουδέ καν αντιπροσωπευτικό. Για να γίνει κατανοητή ωστόσο η πλάνη στην οποία τον έχει οδηγήσει η νεωτερική σκέψη πρέπει να αναστοχαστεί τα φαινόμενα από μηδενική βάση: της κοινωνίας, της πολιτικής, του συστήματος, του κράτους, της εργασίας, του κεφαλαίου, σε τελική ανάλυση της ελευθερίας.”

 

Αποσπάσματα από συνέντευξη του Γ. Κοντογιώργη στον Α. Στεργιόπουλο Ελευθεροτυπία, 16.10.2009. Πλήρες κείμενο εδώ. Συνιστάται (ένθερμα) το βιβλίο του Κοντογιώργη, “12/2008, Οι νέοι, η ελευθερία και το κράτος”  (Ιανός)

Μέρες του ‘44

Κάπου μεταξύ της απελευθέρωσης του κρατικού μηχανισμού από τη ΝΔ (γνωστής και ως “εκλογές”) και της τελετής απελευθέρωσης της Αθήνας από τη ναζιστική Γερμανία, ο πρωθυπουργός προέτρεψε τα μέλη της κυβέρνησης να δρουν ως «αντιεξουσιαστές στην εξουσία». Η δήλωση αυτή σχολιάστηκε με τη δέουσα ειρωνεία. Πράγματι, ο πρωθυπουργός χρησιμοποίησε μία λέξη της μόδας που ενδεχομένως είναι θετικά φορτισμένη για αρκετούς. Στο μυαλό έρχεται και η πολιτικάντικη ρήση ενός άλλου πρωθυπουργού, με εξίσου χρήσιμες διεθνείς επαφές, του Γεωργίου Παπανδρέου, ο οποίος  το 1944 είχε δηλώσει:  ”πιστεύομεν και εις την λαοκρατίαν”.

Πέρα από το δημαγωγικό χαρακτήρα της, η δήλωση περί αντιεξουσιαστικού χαρακτήρα της νέας κυβέρνησης είναι κυρίως μία ειλικρινής δήλωση, αν βέβαια ερμηνεύσουμε το κρυφό της νόημα ως εξής: “Αστειεύομαι βέβαια· και μπορώ να αστειεύομαι όχι μόνο γιατί είμαι στο απόγειο της εκλογικής μου δύναμης αλλά και επειδή κανείς δεν πρόκειται να με παρεξηγήσει: όλοι, πλην ελαχίστων ίσως αφελών, γνωρίζουν καλά ότι η κυβέρνησή μου απέχει παρασάγγας από οποιαδήποτε προσπάθεια ανατροπής της τάξης πραγμάτων – εκτός αν πρόκειται για ανατροπές που θα διευκολύνουν την παραμονή μου στην εξουσία”.

Δεν πρόκειται όμως απλώς για έναν – αναμενόμενο σύμφωνα με τους όρους του πολιτικού παιχνιδιού -  αστεϊσμό εντός των ορίων της πολιτικής ευπρέπειας. Η δήλωση είναι ειλικρινής και για έναν πρόσθετο λόγο: ο νεοφιλελευθερισμός της νέας κυβέρνησης (ο οποίος δεν αποκλείεται να λάβει κεϋνσιανή χροιά, αναλόγα με τις εξελίξεις) και ο αντιεξουσιασμός (τουλάχιστον μία μορφή του) είναι συγκοινωνούντα δοχεία:

“Τα κινήματα διαμαρτυρίας και οι αριστεροί διανοούμενοι που στρέφονταν αδιάκριτα  κατά των δημοτικών αρχών, των κερδοσκόπων, της σοσιαλδημοκρατίας, του κράτους κατέληξαν χωρίς να το ξέρουν, και χωρίς να το θέλουν, στην αγκαλιά του νεοφιλελευθερισμού. Ο συνδυασμός του αγώνα για χειραφέτηση με την επιδίωξη του προσωπικού συμφέροντος αλλά και με την πεποίθηση ότι έτσι ασκείται κοινωνική κριτική οδήγησαν σε μία ιδεολογία η οποία εξυμνεί την αυτονομία του ατόμου και ταυτοχρόνως θεωρεί το κράτος ως αναγκαίο κακό, με άλλα λόγια στο νεοφιλελευθερισμό.”  Πηγές για το θέμα, εδώ (γαλλικά)

Τέλος,  ίσως μεν είναι αυτονόητο, αλλά αισθάνομαι ότι δεν είναι εντελώς άχρηστο να τονιστεί: όλοι πάνω-κάτω στο ίδιο καζάνι βράζουμε. Ολοι, άλλος περισσότερο άλλος λιγότερο, από το ίδιο ανθρωπολογικό μοντέλο είμαστε εμποτισμένοι. Κι η κριτική στο νεοφιλελευθερισμό γίνεται όχι από κάποιο σημείο έξω από την ιστορία και το χρόνο αλλά από μέσα. Κι όχι στο όνομα κάποιων αφηρημένων αρχών, αλλά επειδή τον βρίσκουμε μπροστά μας στην καθημερινή μας ζωή.

να ψεύδεται με τόσο παιδική γραφή

 

πράσινο νεογέννητο

Η πρόσφατη οργουελική μετονομασία του Υπουργείου Δημόσιας Τάξης  σε “Προστασίας του πολίτη” μάς κάνει να ξεχνάμε τη στελέχωσή του. Αλλά ίσως και να είμαι προκατειλημμένος.  Ο ανώνυμος σχολιαστής στο ιστολόγιο Θεαμαπάτες πάντως το λέει καλύτερα:

” Όλα είναι θετικά.
Μη γκρινιάζουμε.
Ας περιμένουμε λίγο.
Ό,τι είναι να γίνει, θα γίνει.
Άλλωστε τα θετικά έρχονται, άμα σκεφτόμαστε θετικά.
Όταν σκεφτόμαστε αρνητικά, προσελκύουμε το αρνητικό.
Ας γίνουμε μαγνήτες θετικότητας.
Ας κοιταχτούμε στον καθρέφτη, κι ας πούμε “όλα θα πάνε καλά σήμερα”.
Πριν κοιμηθούμε το βράδι, ας οραματιστούμε καταρράκτες κι ας πούμε “νιώθω υπέροχα”.
Μόνο έτσι όλα θα αλλάξουν προς το καλύτερο.
Ας βοθήσουμε κι εμείς αυτό το ορμητικό ποτάμι θετικότητας.”

(O τίτλος του ποστ είναι κλεμμένος από την ίδια πηγή)

ψυχολογικόν τεστ

Είστε δεξιός, αριστερός, κρατικιστής;  Το συντομότερο πολιτικό τεστ, εδώ. Ορίστε και το αποτέλεσμά μου, για να ξέρετε και τι ιστολόγιο διαβάζετε 

Η αλήθεια είναι ότι δεν θα μάθεις ακριβώς αν είσαι αριστερός ή δεξιός. Ως δεξιός στο τεστ νοείται ο συντηρητικών αρχών και ως αριστερός ο πιο φιλελεύθερος. Καμία σχέση δηλαδή με τον αν ασπάζεσαι τον οικονομικό φιλελευθερισμό ή όχι.

Αντιθέτως το ζήτημα για το ρόλο του κράτους εμφανίζεται στη διάκριση μεταξύ “libertarian” και κρατικιστών. Με βάση το τεστ οι πλέον “libertarian” θα ήταν οι Οικολόγοι-Πράσινοι.

Αριστεροί ”libertarian” θα ήταν πχ το ΠΑΣΟΚ ενώ δεξιοί “libertarian” ο Α. Πινοτσέτ.

Αρα εγώ τι να κάνω;

” Πού κρύβεται το θάρρος; Στο βαγόνι του ηλεκτρικού, ένας νταής τυραννά έναν ηλικιωμένο επιβάτη. Οι άλλοι επιβάτες κάνουν πως δεν βλέπουν. Ξαφνικά ο νταής τούς αγριεύει, «τι με κοιτάτε ρε!» κι αυτοί αποστρέφουν το βλέμμα. Λίγο πριν φτάσουν στο σταθμό, ο νταής και το θύμα πιάνονται αγκαζέ και μαζί, σαν φίλοι, υποκλίνονται στους επιβάτες: “Σάς ευχαριστούμε. Αυτή η παράσταση δεν ήταν δική μας αλλά δική σας. Ένα θέαμα δειλίας κι ανανδρίας.”

Απόσπασμα από το ιστολόγιο Ανάταξη. Παρακάτω, από την ίδια πηγή, με ποιούς τρόπους ξεθυμαίνει η  κοινωνική οργή χωρίς να θίγει τελικά κανέναν:

“Πιάσε το σύμπτωμα, άσε το πρόβλημα. Ασχολείσαι με το περιβάλλον. Κινητοποιείς κι άλλους. Εκεί ρίχνεις τις δυνάμεις σου. Αλλά για στάσου: είναι σαν να φροντίζεις ένα τυραννημένο άλογο και ν’αγνοείς τον βάναυσο καροτσέρη. Πιάνεις το σύμπτωμα κι όχι το πρόβλημα. Γιατί; Διότι έτσι αποφεύγεις κάτι δυσάρεστο, τη σύγκρουση με τον καροτσέρη, όπου κινδυνεύεις να φάς ξύλο. Και νιώθεις ανωτερότητα: πως τον τιμωρείς ηθικά, ενώ μετριάζεις τη ζημιά που προκαλεί. Κερδίζεις διπλά.

Ετσι, η τεράστια κοινωνική ενέργεια, που γεννιέται απο την αδικία και τη περιφρόνηση, αντί να πιέζει το στόχο που πρέπει, σκορπιέται και ξεθυμαίνει. Οι υπεύθυνοι μένουν απείραχτοι κι εσύ ευχαριστημένος.

Βαβούρα. Προσφέρεις παντού. Είσαι καλός άνθρωπος, γενναιόδωρος κι ανοιχτόκαρδος. Στα παιδάκια της Αφρικής. Τις φάλαινες που σφάζονται. Τα δέντρα που κόβουν. Κι όμως· γιατί δεν μπαίνεις σ’ένα κόμμα, με άλλους χιλιάδες σαν και σένα, να το σκουντήξετε με την ενέργεια σας; Διότι προτιμάς ν’ασχολείσαι με την πιτυρίδα της πολιτικής, παρά με τα κεφάλια.

Δεν λέω πως είναι άχρηστα όσα κάνεις. Αν δεν τα’καμνες, ο κόσμος θα’ταν χειρότερος. Αλλά είναι σαν τη φιλανθρωπία, σε σύγκριση με τη δικαιοσύνη.

Καταγγελία ή καταγγελιά; Είσαι επαναστάτης. Στο ντύσιμο, στο μαλλί, στην ομιλία. Αντιεξουσιαστής. Η όψη σου είναι χαστούκι στην εξουσία. Κι εκείνη σε τροφοδοτεί με τα ρούχα, τις αφίσες και τη μουσική της διαμαρτυρίας, για να σφηνωθείς καλύτερα μέσα στ’αδιέξοδό σου.

Αυτή είναι η καταγγελιά, όπως λέμε παραγγελιά, όπου μερακλώνεις και ξεδίνεις για να κοιτάν οι άλλοι. Κανέναν δεν απειλείς, κανείς δεν σε φοβάται. Είναι πόζα διάκρισης. Ενώ η ξαδέλφη της καταγγελιάς, η καταγγελία, όταν γίνεται πραγματικά, θέλει θάρρος για βγάλεις κάτι σκοτεινό στη λιακάδα, να εκθέσεις αθλιότητες. “

Στη φωτογραφία (της Λ. Παρασκευά) μια αναπαράσταση ναυμαχίας. Μην σας ξεγελούν τα πυροτεχνήματα, πρόκειται απλώς για αναπαράσταση, όχι για την ίδια τη μάχη.

Αναρχικοί, έθνος και ήθος

Πριν από λίγες μέρες αντιεξουσιαστές έκαψαν τα γραφεία του αριστεροεθνικιστικού περιοδικού Ρεσάλτο – δεν βάζουμε εισαγωγικά επειδή στο ιστολόγιο αυτό παραδοσιακά θεωρούμε ότι είσαι ό,τι δηλώσεις. Ας δηλώσω  κι εγώ λοιπόν τα ακόλουθα:

- τα “καταδίκη της βίας γενικώς, απ’όπου κι αν προέρχεται”,

- τα “στην αρχή ήρθαν να πάρουν τους Εβραίους. Δεν ήμουν Εβραίος και δεν φώναξα … Ο επόμενος στη σειρά ήμουν εγώ. Αλλά δεν υπήρχε κανείς για να φωνάξει”

 είναι μεν αξιοσημείωτες ηθικές επιταγές αλλά στην πραγματική ζωή:

- είτε αγανακτείς με όσους έχουν ασκήσει βία, λόγω ιδεολογικής ή άλλης ταύτισης ή συγγένειας προς το θύμα ή εχθρότητας προς το θύτη

- είτε υιοθετείς μια στάση μεταξύ αδιαφορίας και επικρότησης της βίαιης πράξης, λόγω απέχθειας προς το θύμα ή συμπάθειας προς το θύτη.

Το υπόλοιπο του άρθρου απευθύνεται στη δεύτερη κατηγορία ανθρώπων.

Το 1984 ο ελευθεριακός Λεωνίδας Χρηστάκης, σε μία μονογραφία* για τον εθνικισμό έγραφε:

“ Κατ’αρχήν χρειάζεται κάποιο ξεκαθάρισμα όρων. Το “εθνικό” εκφράζει ένα πρόβλημα που αντιμετωπίζει ένα σύνολο ανθρώπων ανεξάρτητα από τους εσωτερικούς διαχωρισμούς και τις σχέσεις εξουσίας αυτού του συνόλου. Το πρόβλημα προέρχεται συνήθως από εξωτερική επέμβαση, εξάρτηση, εκμετάλλευση κ.λ.π. Ετσι λόγου χάρη η εισβολή του τουρκικού κράτους το ‘74 έπληξε πρόσφυγες σα σύνολο … Ο εθνικισμός σ’οποιαδήποτε μορφή προβάλλει αυτό το πρόβλημα σαν κύριο και καθοριστικό της όλης κοινωνικής ζωής … και προσπαθεί να προβάλει μία αντίσταση απέναντι σ’ένα άγνωστο απειλητικό “Αλλο”… Σ’αυτό οφείλεται και η συχνή ανακάλυψη και προβολή ενός “άλλου” και στο εσωτερικό, π.χ. προδότες, συνωμότες κ.λ.π. “

Μέχρις εδώ δεν νομίζω να υπάρχει διαφωνία. (Σημειωτέον πάντως ότι το απειλητικο “άλλο” δεν είναι ίδιον μόνον των εθνικιστών.) Ο Χρηστάκης όμως συνεχίζει ως εξής:

” Ωστόσο η εξίσωση “ο εθνικισμός είναι μαλακία”, υπεραπλουστεύει την κατάσταση και αποφεύγει το πρόβλημα. Γιατί πέρα από το γεγονός ότι ο εθνικισμός προβάλλει έστω και σαν μια αλλοτριωμένη απάντηση σε ένα παρ΄όλα αυτά υπαρκτό πρόβλημα, υπάρχει και το γεγονός ότι οι άνθρωποι παίρνουν σοβαρά το θέμα και το πιστεύουν. Η απήχηση του εθνικισμού σαν ιδεολογία εκφράζει ως ένα σημείο τη σημασία των προβλημάτων που τείνει να αντιμετωπίσει “

Εδώ δεν μπορούμε παρά να μη θυμηθούμε τον Κονδύλη ο οποίος αναφέρεται σε αλήθειες που ενώνουν μια ομάδα ατόμων ανεξάρτητα από το αν πρόκειται για αλήθειες ή για μύθους. Εκείνο που μετράει είναι ότι κάποιοι άνθρωποι  έχουν αποφασίσει, έχουν επιλέξει να πιστεύουν μια αλήθεια (ή μιαν “αλήθεια”, αδιάφορο).

Και κάτι άλλο, ίσως εξίσου σημαντικό: Στην εισαγωγή του στο ίδιο κείμενο, ο Χρηστάκης μιλά για τον ιδεολογικό του αντίπαλο – εν προκειμένω τους Κύπριους Μαρξιστοενωτικούς – και ξεκαθαρίζει: “το γεγονός ότι οι απόψεις μας διαφέρουν διαμετρικά και το ότι στο κείμενο υπάρχει μια (έντονη ή μη) κριτική των αντιλήψεών τους, θάταν τελείως λάθος να παρεξηγηθεί αυτή η κριτική πολιτικών θέσεων σαν κριτική ήθους και συνέπειας αυτών των ανθρώπων”

* Η Κύπρος το εθνικό και ο εθνικισμός. Μία ελευθεριακή ανάλυση. Φύλλα Πορείας 3

ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ: Μπακούνιν και Ρεσάλτο

της Ανάπτυξης

” Οταν ένας Ευρωπαίος διαμαρτύρεται για την καταστροφή των τροπικών δασών, το αντεπιχείρημα είναι συχνά ότι πρόκειται για διαμαρτυρία των πλουσίων που τους αρέσει γενικώς και αορίστως το πράσινο ενώ οι ντόπιοι πληθυσμού χρειάζονται λεωφόρους και ανάπτυξη. Ποιος έχει δίκιο; 

Μία ομάδα Γάλλων ερευνητών μελέτησε την κατάσταση 286 οικισμών της Αμαζονίας οι οποίοι, άλλοι λιγότερο άλλοι περισσότερο, είχαν αποψιλώσει τα γύρω δάση. Το πόρισμα ήταν ότι η αποψίλωση - με εν συνεχεία υλοτομία και χρήση των εκτάσεων ως βοσκότοπων - δημιουργεί πλούτο για καμια εικοσαετία το πολύ και στη συνέχεια το βιοτικό επίπεδο των κατοίκων των εν λόγω περιοχών πέφτει σε σχέση με αυτό των κατοίκων των μη αποψιλωμένων περιοχών. Αρα μία (οικονομική) τρύπα στο νερό, συν τοις άλλοις.”

[ Αρθρο του A. Fischetti στο Charlie Hebdo, 16.09.09 Απόδοση: herrk ]

Θέσαμε το άρθρο υπόψιν του Ανώνυμου Εργολάβου, ο οποίος μάς απάντησε: ” Μια εικοσαετία; Ξέρεις πόσα θα χω βγάλει εγώ σε μια εικοσαετία; Και εν πάση περιπτώσει, αν μπορείς εμπόδισέ με…”

Προηγούμενη συζήτηση και λινκ κατά της ανάπτυξης εδώ

Και γιατί δεν μάς το λες;*

Με τα πρόσωπα που περιβάλλουν τον πιθανώς μελλοντικό πρωθυπουργό (πχ στη ομιλία της ΔΕΘ) δύσκολα αντιστέκεται κανείς σε ρηχούς φυσιογνωμισμούς: συνειρμικά λοιπόν ανακαλώ την παρομοίωση ενός Αμερικανού οικονομολόγου** ο οποίος εξισώνει την κυβέρνηση με έναν ληστή που εγκαθίσταται μόνιμα σε μία περιοχή για να την απομυζήσει. Ο ληστής ξέρει ότι αν πάρει πάρα πολλά από τους κατοίκους φέτος, αυτοί δεν θα έχουν κίνητρο να παράγουν του χρόνου.

Μέχρις εδώ καλά. Οι κάτοικοι είναι συγκριτικά ικανοποιημένοι γιατί δεν υπάρχει αναρχία, δηλαδή πόλεμος πάντων εναντίων πάντων, και γιατί η κλοπή παραμένει σε λογικά επίπεδα.  Επιπλέον, ένας νοήμων ληστής, ο οποίος σκέφτεται τουλάχιστον μεσοπρόθεσμα, δημιουργεί υποδομές, ώστε να αυξηθεί η παραγωγικότητα της εργασίας (και, παρεμπιπτόντως, να βελτιωθεί η ποιότητα ζωής ή αν όχι η ποιότητα ζωής τουλάχιστον το βιοτικό επίπεδο) και κυρίως προστατεύει την επικράτειά του από άλλους ληστές (το οποίο, παρεμπιπτόντως πάλι, ευνοεί τους κατοίκους)

Πώς γίνεται όμως ένας ο ληστής να μη θέλει να προστατεύσει την επικράτειά του; Δεν αντιτίθεται αυτό στα μακροπρόθεσμα συμφέροντά του;

Η απάντηση είναι ότι δεν πρόκειται πάντα για την επικράτειά “του”. Μπορεί απλώς να τελεί σε υπαλληλική σχέση ως προς κάποιον εντολέα. Η κάτι μεταξύ των δύο, δηλαδή ως ένα βαθμό τσιφλίκι δικό του ως ένα άλλο βαθμό μισθωμένο. Την εντύπωση ότι πρόκειται περισσότερο για μίσθωση την επιτείνει και ο ντε φάκτο περιορισμός της κυβερνητικής θητείας σε μία επταετία το πολύ: πρόκειται για σύμβαση ορισμένου χρόνου. Είναι σαν να δηλώνεται στο ληστή ότι δεν μπορεί να ελπίζει σε μακροπρόθεσμα συμφέροντα άρα δεν χρειάζεται και να λάβει και μακροπρόθεσμες αποφάσεις. 

Ο ληστής είναι λοιπόν μάλλον είναι εν μέρει εντολοδόχος. Για το ποιος είναι ο εντολέας του ομολογώ άγνοια. Αν κάποιος γνωρίζει, παρακαλώ να μάς ενημερώσει.

 * “Και γιατί, και γιατί δεν μας το λες / μόνο βγαίνεις στον κόσμο όλο κλάψες και ψευτιές;” (Δ. Σαββόπουλος). Η απάντηση είναι: θέλει και ρώτημα;

** Mancur Olson

Η δεξιά είναι αριστερά;

Αριστερός με δεξί πορτοφόλι λέει η λαϊκή σοφία – για την ακρίβεια η σοφία των δεξιών και απολίτικων που αποτελούν τη μεγάλη πλειονότητα – και εννοεί ότι πλούτος και αριστερή τοποθέτηση δεν συμβιβάζονται. Και ως συνήθως η λαϊκή σοφία είναι εύστοχη:

Κατ’ αρχάς αναγνωρίζει ότι ο πολύς πλούτος κατά τεκμήριο αποκτάται πάντα με ανέντιμα μέσα – ας θυμηθούμε τι έλεγε ο Αλλος για το παλαμάρι και τη βελόνα.

Κατά δεύτερον υπονοεί ότι ο αριστερός οφείλει να χρησιμοποιεί τίμια μέσα, αλλιώς τι αριστερός είναι; Εδώ η αριστερά ψελλίζει μια ένσταση ότι το θέμα δεν είναι ατομικό αλλά συλλογικό αλλά βέβαια αυτό δεν κλονίζει στο παραμικρό τη λαϊκή σοφία, η οποία περιμένει από την αριστερά μιαν άλλη ηθική συμπεριφορά σε ατομικό επίπεδο και όχι μια μέλλουσα και αβέβαιη κοινωνική δικαιοσύνη (είναι γνωστό ότι η λαϊκή σοφία είναι κατά βάθος καταστασιακών προδιαγραφών). Ισως η αριστερά να θέλει να προσθέσει ότι δεν έχει σημασία η προσωπική εντιμότητα του ασκούντος πολιτική αλλά το περιεχόμενο της πολιτικής που ασκεί. Δεν το λέει όμως, γιατί οι δεξιοί θα καγχάσουν πάραυτα: το ήξεραν ήδη.

Κατά τρίτον υπενθυμίζει έμμεσα ότι όσοι επιδιώκουν κοινωνική αλλαγή οφείλουν να προτείνουν πρωτίστως νέα κλίμακα αξιών και όχι να εκθέτουν απόψεις.

Οφείλουμε βέβαια να παραδεχτούμε ότι η δεξιά σοφία είναι συνάμα και κουτοπόνηρη: περιμένει μιαν αριστερά ηθική, η οποία θα αίρει τις αμαρτίες της ώστε η ίδια να συνεχίσει να τις διαπράττει (μα δεν βαρέθηκε πια;). Και έχει δίκιο από τη μεριά της: εάν δεν σέρφαρε, ενίοτε βυθιζόμενη, στους οικείους της βούρκους δεν θα ήταν δεξιά, θα ήταν αριστερά…

Ονειρα γλυκα

“Στο δρόμο βλέπω πεταμένη μια κλειδαριά χωρίς πόρτα. Πολύς κόσμος κάνει ουρά κραδαίνοντας ένα κλειδί. Περιμένουν τη σειρά τους: θέλουν να δοκιμάσουν να την ανοίξουν. Κανείς δεν τα καταφέρνει και όλοι απελπίζονται. Μα γιατί θέλουν ν’ανοίξουν μια κλειδαριά χωρίς πόρτα;”

Πεζό ποίημα του Χοδορόφσκι (Alejandro Jodorowsky) από τη συλλογή Ονειρα γλυκά (Sueños felices, 1997). Μτφ. herrk. Στη φωτογραφία το πατρικό του συγγραφέα. Είμαστε πάντα στο πλαίσιο της προεκλογικής εκστρατείας στην Ελλάδα. Μείνετε συντονισμένοι. Ακολουθεί κι άλλο ένα:

“Είμαι στο κελί μιας φυλακής μαζί με μερικούς φίλους. Ξαφνικά αρχίζω να πηδάω από τον έναν τοίχο στον άλλο και καταλήγω να πατάω στο ταβάνι. Σκέφτομαι με χαρά: ΄Σαν να χορεύω. Αν μπορούσα να λυγίζω και τα γόνατά μου θα ήμουν τέλειος. Ουδέν κακό αμιγές καλού, βέβαια. Ετσι δεν θα χρειάζεται να προσκυνώ και κανέναν.΄”

Οι διακοπές του Θ. Ηλιόπουλου

προβλέπονται να είναι ιδιαίτερα οικονομικές φέτος.

Συνελήφθη το Δεκέμβριο 2008 χωρίς συμμετοχή σε επεισόδια με τη μέθοδο σύλληψης «στο σωρό» και εκ των υστέρων κατασκευής του κατηγορητηρίου.

Οπως λένε βουλευτές του Σύριζα σε ερώτησή τους “σύμφωνα με δημοσιεύματα η προσωρινή του κράτηση στηρίζεται αποκλειστικά στις καταθέσεις 2 αστυνομικών, που ισχυρίζονται ότι τον αναγνώρισαν (καταθέσεις τυπικά επαναλαμβανόμενες σε τέτοιου είδους συλλήψεις στην διάρκεια επεισοδίων)”.

Η πρακτική της Ελληνικής Αστυνομίας – στρέφομαι κατά όσων μου είναι εύκολο να συλλάβω, και όχι κατά αυτών που διαπράττουν αξιόποινες πράξεις - μάλλον στρέφει ολοένα και περισσότερο κόσμο σε πράξεις βίας. Το σκεπτικό: αφού κινδυνεύω να συλληφθώ ούτως ή άλλως, δεν πετάω και καμια πέτρα να το ευχαριστηθώ;

Βέβαια όσοι δουλεύετε ως μισθωτοί θα έχετε παρατηρήσει ότι ανάλογες πρακτικές ακολουθούν και εργοδότες, ιδίως εκεί που η εργασιακή σχέση δεν είναι επισφαλής: προσπαθώ να ξεζουμίσω τους πιο ευάλωτους και όχι τους λιγότερο παραγωγικούς (οι οποίοι δαγκώνουν αν τους πλησιάσεις). 

Η Ελευθεροτυπία σημειώνει: συνιστά πρόσθετο λόγο προφυλάκισης το γεγονός ότι ο κατηγορούμενος Θ. Ηλιόπουλος δηλώνει από την ημέρα της σύλληψής του σταθερά ότι είναι αθώος! «Επειδή η αντικοινωνική συμπεριφορά του τραυμάτισε τη δημοκρατία και έπληξε επί μακρόν την ασφάλεια των πολιτών. Επειδή ο κατηγορούμενος δεν έχει μετανοήσει ισχυριζόμενος ότι δήθεν ήταν περαστικός (…) θα πρέπει να εξακολουθήσει η προσωρινή του κράτηση για ένα εισέτι εξάμηνο».

Ευτυχώς με την προφυλάκιση αποσοβήθηκε ο κίνδυνος. Οπως μπορείτε να διαπιστώσετε και στο παρακάτω ντοκουμέντο, η δημοκρατία εξακολουθεί ακμαιότατη:

γνωστά μυστικά

“… πρέπει να ξεκαθαρίσουμε ότι όπως όλα τα σύγχρονα πολιτεύματα έτσι και το ελληνικό δεν είναι δημοκρατικό. Είναι αστείος ο ισχυρισμός ότι ένα πολιτικό σύστημα που συγχέεται εξολοκλήρου με το κράτος είναι δημοκρατικό. Αυτά λέγονται για να συγκαλυφθεί το γεγονός ότι ούτε δημοκρατικό ούτε αντιπροσωπευτικό είναι το σύγχρονο σύστημα. Δημοκρατικό είναι ένα σύστημα όταν το κατέχει ο λαός, συγκροτημένος σε δήμο, όταν αυτοκυβερνιέται. Θα ήταν έστω αντιπροσωπευτικό το σημερινό πολιτικό σύστημα εάν ο λαός κατείχε την ιδιότητα του εντολέα. Τότε ο λαός θα καθόριζε την ακολουθητέα πολιτική και ο πολιτικός απλώς θα την εφάρμοζε. Αυτό όμως δεν συμβαίνει πουθενά. Αν διαβάσει κανείς το Σύνταγμά μας θα διαπιστώσει ότι ο πολιτικός δεν αντιπροσωπεύει το λαό αλλά το έθνος. Που όμως ο πολιτικός αυτο-ορίζεται αρμόδιος να προσδιορίσει το συμφέρον του. Σήμερα ο πολιτικός κατέχει και την ιδιότητα του εντολέα και του εντολοδόχου.
[...]
Η «κοινωνία πολιτών» όπως την ορίζουν οι σύγχρονοί μας στοχαστές δεν είναι η κοινωνία των πολιτών αλλά οι ομάδες συμφερόντων που παρεμβαίνουν στην πολιτική σκηνή. Οι περισσότερες από αυτές είτε εκφράζουν συμφέροντα που αντιστρατεύονται την κοινωνία (π.χ. οι βιομήχανοι έναντι της κοινωνίας της εργασίας) είτε είναι κρατικοδίαιτες, διαπλέκονται με τους φορείς του κράτους. Η κοινωνία βρίσκεται σε πολιτική ομηρία, στην οποία την έχουν καθυποτάξει οι διαπλεκόμενοι πολιτικοί, οι τηλεκράτορες και οι θεράποντές τους.”

Πηγή: Πρόσφατη συνέντευξη Γ.Κοντογιώργη

Συνέντευξη Βανεγκέμ

 

Ο βέλγος Ραούλ Βανεγκέμ, 75 ετών σήμερα, μέλος της Καταστασιακής Διεθνούς μέχρι το 1970, δεν δίνει συχνά συνεντεύξεις. Εκανε μία εξαίρεση για το γαλλικό περιοδικό La Décroissance*, αποσπάσματα της οποίας μεταφράζω παρακάτω

 

Πιστεύετε ότι υπάρχει μια οπισθοχώρηση σε σχέση με το ριζοσπαστισμό του Μάη του ‘68, όσον αφορά την κριτική στην καταναλωτική κοινωνία; Οτι χάσαμε δηλαδή 40 χρόνια;

Μέσα σε σαράντα χρόνια η απομόνωση του ανθρώπου, το άγχος, η παραίτηση κι η δυσκολία επιβίωσης δεν σταμάτησαν να εντείνονται. Ο κόσμος όμως συνειδητοποιεί ολοένα και λιγότερο την κατάσταση αυτή. Εχει διαδοθεί η ψευδαίσθηση ότι αν έχεις στην κατοχή σου πολλά αγαθά, μπορείς να παρακάμψεις το γεγονός ότι ουσιαστικά δε ζεις. 

Αργά ή γρήγορα όμως θα αρχίσουμε πάλι να καταλαβαίνουμε τι γίνεται. Ο κίνδυνος που διατρέχουμε σήμερα είναι όλη αυτή η συναισθηματική στέρηση να καταλήξει σε τυφλή βία αντί να δημιουργήσει προϋποθέσεις πραγματικής αλληλεγγύης μεταξύ των ανθρώπων. Ηρθε η ώρα να ανακαλύψουμε τις αυτοδιαχειριζόμενες κοινωνίες, όπως στην Κομμούνα του Παρισιού ή στα εργατικά και αγροτικά συμβούλια του ‘17 στη Ρωσία πριν αυτά διαλυθούν από το Λένιν και τον Τρότσκι.

Μια που είστε ειδικός στη μεσαιωνική ιστορία, να τολμήσουμε την ερώτηση: Μήπως η ιδέα της απο-ανάπτυξης είναι απλώς μια σύγχρονη αίρεση;

Δεν υπάρχει αίρεση χωρίς ορθοδοξία. Το δόγμα δίνει νόημα στις αιρέσεις και τις ορίζει σε σχέση με τον εαυτό του. Ο κίνδυνος που ενυπάρχει στην ιδέα της απο-ανάπτυξης είναι να τονιστεί η οικονομική της διάσταση. Ομως, η εγκαθίδρυση μιας πραγματικά ανθρώπινης κοινωνίας σημαίνει το τέλος της οικονομίας ως κυρίαρχης μορφής οργάνωσης, το τέλος με άλλα λόγια μιας οικονομίας που βασίζεται στην εκμετάλλευση του ανθρώπου και της φύσης.

Ο κομμουνισμός κατά τον Λένιν ήταν “σοβιέτ συν εξηλεκτρισμός”. Βλέποντας τα καταστρεπτικά αποτελέσματα στα οποία οδήγησε αυτή η αντίληψη, ξέρουμε, τουλάχιστον, πόσο απατηλές είναι παρόμοιες ιδέες. Εχουμε την ευκαιρία να αποφύγουμε τα ίδια λάθη. Ο δρόμος μας; Αλληλεγγύη, αυτοδιαχείριση και έλεγχος των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Γι’αυτό εξάλλου υποστηρίζω, μαζί με τον Ελληνα διάδοχο του Αντρέ Μπρετόν, τους αγώνες που ακούω ότι κάνει ο Ελληνας υποψήφιος ευρωβουλευτής Τρεμόπουλος…

 

* Τεύχος Ιουνίου 2009.  “Décroissance” αποδίδεται ελληνικά ως “απο-ανάπτυξη”. Ενα σύντομο, καλογραμμένο άρθρο για το τι είναι απο-ανάπτυξη, εδώ. Η τελευταία φράση που αποδίδω στον Βανεγκέμ είναι αποκύημα της δημιουργικής φαντασίας μου. Φωτογραφίες από εδώ

Πλακάκια ή μοκέτα; Εσύ διαλέγεις!

Σε μεγάλη επιχείρηση η οποία περνούσε φάση συνδικαλιστικού αναβρασμού άρχισαν σχεδόν ταυτόχρονα να εμφανίζονται ερωτηματολόγια: οι εργαζόμενοι καλούνταν δημοκρατικότατα από τη διεύθυνση να επιλέξουν τι προτιμούν στα γραφεία τους: μοκέτα ή πλαστικά πλακάκια. Φυσικά είτε το ένα ψήφιζες είτε το άλλο είτε απείχες, ο στόχος της διεύθυνσης είχε επιτευχθεί: να ξεχαστούν για λίγο τα προβλήματα που αντιμετώπιζε.

Με τις εκλογές δεν είναι το ίδιο πράγμα ακριβώς. Ασφαλώς νομιμοποιούν ένα καθεστώς, ασφαλώς το αποτέλεσμά τους είναι λίγο πολύ προδιαγεγραμμένο επειδή τα μέσα μαζικής επιρροής είναι και ισχυρά και ελεγχόμενα, ασφαλώς σημαντικό μερίδιο ψήφων εξαγοράζεται λόγω του πελατειακού συστήματος. Τυχόν κατάργησή ή απαξίωσή τους όμως δεν θα έκανε το καθεστώς δημοκρατικότερο – το αντίθετο. Ασε που συχνά οι διαφορές πολιτικής είναι υπαρκτές.

Για να μην το πολυβασανίζω, μια που τα σχετικά με την εκλογική διαδικασία έχουν χιλιοειπωθεί: δεν έχω τίποτα κατά της αποχής, είναι αρκετά αξιοπρεπής στάση – πόσο μάλλον ενώπιον της φαιδρότητας του προεκλογικού θεάματος – απλώς εγώ θα πάω να ψηφίσω.

Το υλικό είναι από τον Πόντο και Αριστερά. Για την ακριβή πηγή, κλικ στις φωτογραφίες

Μονοκομματισμός

Μέχρι πριν είκοσι χρόνια τα καθεστώτα της Ανατολικής Ευρώπη ήταν ουσιαστικά μονοκομματικά αλλά με μια βιτρίνα πολυκομματισμού: στις εκλογές συμμετείχαν διάφορα μικρά κόμματα πέραν του κομμουνιστικού, τόσο όμως τα μικρά αυτά κόμματα, όσο και η ίδια η εκλογική διαδικασία, ήταν ελεγχόμενη από το καθεστώς ώστε να αποφευχθούν εκπλήξεις.

Τα μικρά κόμματα του μονοκομματισμού, ήταν πάντα δημιούργημα του καθεστώτος με σκοπό να διοχετευθεί σε αυτά μέρος της λαϊκής αγανάκτησης. Συνήθως δε έβριθαν πρακτόρων.

Αν βάλουμε στη θέση των ανατολικών καθεστώτων την Ελληνική Δημοκρατία και στη θέση του μονοκομματισμού το δικομματισμό θα δούμε ότι οι διαφορές όσον αφορά το πολιτικό καθεστώς δεν είναι τεράστιες. Η σημαντικότερη διαφορά είναι ότι η πλύση εγκεφάλου σήμερα είναι εντονότερη και η καταστολή ηπιότερη (μέχρι πότε όμως;) – υπενθυμίζουμε ότι πετυχημένη πλύση εγκεφάλου είναι αυτή που το θύμα δεν εκλαμβάνει ως προσπάθεια επηρεασμού.

Υπάρχει κι άλλη μία διαφορά: καθόλη την ιστορία του ανατολικοευρωπαϊκού μονοκομματισμού σε πολλά κράτη το τύποις μονολιθικό κομμουνιστικό κόμμα στέγαζε ουσιαστικά δύο φράξιες με πραγματικά διαφορετικό προσανατολισμό η καθεμία σε θέματα εσωτερικής πολιτικής. Αντίθετα στο σημερινό δικομματισμό οι διαφορές μεταξύ των δύο κομμάτων είναι ανύπαρκτες στον τομέα της εσωτερικής πολιτικής και ελάχιστες στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής (με τους σοσιαλιστές πιο φιλοαμερικανούς). Στη φωτογραφία: τι αντικρύζεις όταν ανοίξεις μια τρύπα σε τείχος – από όποια πλευρά κι αν κοιτάξεις.

Πάλι χαμηλά στην κατάταξη!

 

- Ολα τα δεδομένα που συγκεντρώνει το κράτος χρησιμοποιούνται εναντίον αυτών που θέλουν να βλάψουν την κοινωνία. Σε δημοκρατία δε ζούμε;

- Ας δεχτούμε ότι σήμερα ζούμε σε δημοκρατία, όπως λες. Πού το ξέρεις αν ισχύει και αύριο αυτό;

Κατάταξη κρατών με την εντονότερη ηλεκτρονική αστυνόμευση για το 2008

1. Κίνα
2. Β.Κορέα
3. Λευκορωσία
4. Ρωσία
5. Αγγλία
6. ΗΠΑ
7. Σιγκαπούρη
8. Ισραήλ
9. Γαλλία
10. Γερμανία
…
17. Βέλγιο
…
28. Ελλάδα
…

Η σχετική έκθεση στα αγγλικά  [Την βρήκα εδώ] Σημειωτέον ότι την έκθεση επεξεργάστηκε ιδιωτική εταιρεία. Δεν γνωρίζω για την αξιοπιστία της. Η μεθοδολογία της πάντως είναι ενδιαφέρουσα και αποκαλυπτική.

ΥΓ: Σύμπτωση: την ώρα που έγραφα τα παραπάνω έλαβα το ακόλουθο σπαμ: 

“Διπλασιάστε τώρα τις πωλήσεις σας [πού με βρήκανε;]- Χρησιμοποιήστε την Αθόρυβη δύναμη  ΤΟ DIRECT MAIL.  Προμηθευτείτε τώρα διευθύνσεις – τηλέφωνα [πού τις βρήκανε;] καθώς και τις αντίστοιχες ετικέτες ή CD του πελατολογίου (target group) στο οποίο θέλετε να απευθυνθείτε…”

έλλειμμα

- Αυξήθηκε το δημοσιονομικό έλλειμμα της Ελλάδας σύμφωνα με σημερινή ανακοίνωση της Eurostat.

-Και είναι κακό αυτό;

- Κακό απλώς;  Είναι “κόλαφος για την κυβέρνηση της ΝΔ” (έκφραση του ημερήσιου τύπου).

-  Και τι λύση υπάρχει;

- Μία νέα κυβέρνηση η οποία θα μπορέσει να μειώσει το έλλειμμα.

- Και πώς θα το μειώσει;

- Ε, μην τα λέμε κι όλα.

- Ούτε μου λες γιατί είναι κακό το έλλειμμα, ούτε μού λες πώς θα μειωθεί.

- (χαμηλόφωνα:) Είναι κακό γι’αυτούς που δεν θα υποστούν τις συνέπειες της μείωσής του. (Με δυνατή, θεατρική φωνή:)  Πω πω, κόλαφος Θεέ μου. Ρεζίλι πάλι γίναμε. Πω πω!

Πάνω απ΄όλα, σεβασμός

“Τελικά ο δημοκρατικός γερουσιαστής Τεντ Κένεντι, που έχει κι ίδιος τρία πορτογαλικά νερόσκυλα και γνώριζε καλά πόσο υποαλλεργικά είναι, έδωσε στους Ομπάμα τη λύση και τους χάρισε το κουτάβι [...] Τα κορίτσια επέλεξαν το όνομα Μπο, γιατί οι ξαδέρφες τους έχουν μια γάτα με το ίδιο όνομα, και γιατί Μπο αποκαλούν χαϊδευτικά στην οικογένεια και τον παππού τους, τον πατέρα της Μισέλ. Σε πολλές ιστοσελίδες κυκλοφορούν φωτογραφίες του κουταβιού αλλά, όπως διευκρινίζει η Ουάσιγκτον Ποστ, πρόκειται απλώς για άλλα νερόσκυλα, καθώς επισήμως ο Μπο θα παρουσιαστεί την Τρίτη.”

Σεβόμενος την ιδιωτική ζωή του κουταβιού δεν ανεβάζω τη φωτογραφία του.

Σεβόμενος την ιστορία της εφημερίδας που δημοσίευσε το παραπάνω άρθρο, δεν  γράφω ποια είναι.

Σεβόμενος επίσης το γεγονός ότι καμιά δουλειά δεν είναι ντροπή, δεν αναφέρω το όνομα του δημοσιογράφου που το συνέταξε.

Είπαμε, πάνω απ’ όλα σεβασμός.

Βία

1. Ο μηχανισμός της διαφημιστικής βίας

 

 

Το άρθρο αυτό

είναι μια προσφορά

των γατοτροφών

ΜΙΑ ΜΙΑΜ

 

 

Η επιθυμία αγοράς – πώς γεννιέται;

Από μία ανάγκη. Αν αγοράζουμε όμως μόνο ό,τι έχουμε ανάγκη, καταναλώνουμε λίγο. Πώς όμως να έχουμε οικονομική ανάπτυξη αν η κατανάλωση μένει στάσιμη; Τι θα γινόταν αν τα επιτεύγματα της τεχνολογίας δεν έβρισκαν αγοραστές; Γι’ αυτό λοιπόν πρέπει να δημιουργηθούν νέες επιθυμίες, έτσι ώστε να γεννηθούν νέες ανάγκες.

 

Πώς δημιουργούνται νέες επιθυμίες;

Επιθυμία σημαίνει έλλειψη: Χρειάζομαι ένα προϊόν, δεν είμαι ισορροπημένος αν δεν το έχω. Το αγοράζω για να βρω την ισορροπία μου. Μέχρι νεωτέρας διαταγής. Στόχος της διαφήμισης είναι η δημιουργία στέρησης, η δημιουργία δηλαδή προβλήματος έτσι ώστε να προσφερθεί η λύση: η αγορά ενός προϊόντος.

 

Πώς δημιουργείται η στέρηση;

Πρώτα απ’ όλα πρέπει να ξυπνήσει στον καταναλωτή μία από τις βαθύτερες επιθυμίες – η ισχύς – και ό,τι συνδέεται με αυτήν: ανωτερότητα, ηδονή, ομορφιά… Στη συνέχεια πρέπει ο καταναλωτής να πιστέψει ότι το προϊόν θα τον οδηγήσει στον παράδεισο. Για να επιτευχθεί αυτό επιστρατεύονται διάφορες τεχνικές χειραγώγησης (βλ. παρακάτω)

 

Πώς ανανεώνεται η επιθυμία κατανάλωσης;

Για να ικανοποιηθεί εν μέρει η επιθυμία, χρειάζεται το προϊόν να προσφέρει κάποια ανακούφιση. Για να ανανεωθεί όμως η επιθυμία κατανάλωσης, πρέπει ταυτόχρονα να δημιουργείται ένα νέο αίσθημα στέρησης. Κάτι που είναι απλούστατο, διότι ακόμη κι όταν κατέχουμε ένα σύμβολο ισχύος, το μάρκετιγκ θα μας πείσει ότι υπάρχει ένα νέο, πιο αποτελεσματικό προϊόν που θα μας δώσει περισσότερη ισχύ κοκ.

 

2. Μερικές τεχνικές χειραγώγησης

 

Για να κοιμίσει το κριτικό πνεύμα μας, η διαφήμιση χρησιμοποιεί διάφορες τεχνικές. Όσο πιο μορφωμένο είναι το κοινό, τόσο περισσότερο η διαφήμιση στοχεύει το ασυνείδητο!

 

Μίμηση ρεαλισμού

Σοβαρότητα, αντικειμενικότητα, φαινομενικά λογική επιχειρηματολογία. Φωνή εκφωνητή που αποπνέει ηρεμία και αυτοπεποίθηση.

 

Χειραγώγηση των αισθήσεων

Μουσική, χρώματα, αύξηση της έντασης του ήχου: με άλλα λόγια: υπνωτισμός

 

Προσεκτική χρήση λέξεων

Μερικές λέξεις εκμαιεύουν υποσυνείδητα τη συναίνεσή μας: ελευθερία, δικαιοσύνη, ευτυχία… Άλλες την αποστροφή μας: πόλεμος, φασισμός… Άλλες μας καθησυχάζουν: επιστήμη, εμπειρία…

 

 

Τα λεφτά δεν φέρνουν

την ευτυχία.

Η ευτυχία είναι

στα απλά πράγματα:

ΜΙΑ ΜΙΑΜ

 

 

Δημαγωγία

Μια διαφήμιση δεν πρέπει να είναι πολύπλοκη ούτε αντίθετη με τις πεποιθήσεις της πλειοψηφίας.

 

Δημιουργία ταύτισης

“Είμαι σαν κι εσάς, κάντε λοιπόν ό,τι κάνω κι εγώ: αγοράστε αυτό το προϊόν”. Οι καταναλωτές πρέπει να ταυτίζονται. Βέβαια το στόρυ δεν πρέπει να είναι απόλυτα ρεαλιστικό: πρέπει να καθησυχάζει τον καταναλωτή υπενθυμίζοντάς του μεν διακριτικά ότι ανήκει σε μία ομάδα, αλλά και ταυτόχρονα να του υπόσχεται τρόπους για να ξεπεράσει  την ομάδα αυτή και να ανέλθει κοινωνικά.

 

Επανάληψη

Ετσι ώστε να μάς εντυπωθεί το μήνυμα.

 

Ενσωμάτωση

Μελωδίες, πίνακες ζωγραφικής, ο Τσε Γκεβάρα: Οι καλλιτεχνικές και πολιτικές αξίες υποβιβάζονται για να αναδειχθεί το προϊόν.

Οσο πιο συντηρητική είναι η διαφήμιση, τόσο πιο επαναστατική ακούγεται.

 

Χιούμορ

Η διαφήμιση διασκεδάζει για να εκμαιεύσει τη συμπάθειά μας. Το νόημα είναι ότι οι διαφημίσεις προσφέρουν τζάμπα γέλιο. Γιατί να θυμώνει κανείς; Χαλαρώστε και απολαύστε (και μια που είστε σε κέφια, αγοράστε). Ακόμη κι αν γελάει κανείς μόνος του νοητά ανήκει στην ευρύτερη ομάδα όσων διασκεδάζουν. Μόνο οι ξενέρωτοι διαμαρτύρονται, έτσι δεν είναι;

 

Αυτοκριτική

Η διαφήμιση συχνά αυτοπαρωδείται: είναι τόσο ισχυρή ώστε δεν την ενοχλεί να γελάνε μαζί της!

 

3. Ερωτισμός

 

Τα σαφή ερωτικά σύμβολα

Τι νόημα έχουν τα σαφή ερωτικά σύμβολα στη διαφήμιση; Οι υπεύθυνοι σοβαρών πορνογραφικών περιοδικών είναι διαφωτιστικοί: “Στα περιοδικά όπως το Playboy, η ομορφιά και η πολυτέλεια προσφέρονται ταυτοχρόνως  απλόχερα και συγκρατημένα. Οι ορμές που γεννούν κατευθύνονται προς τα προϊόντα που διαφημίζονται στο περιοδικό. Το αντικείμενο του πόθου γίνεται πόθος για το αντικείμενο.”

  

 

 

Νέα,

ωραία

 και …

ΜΙΑ ΜΙΑΜ!

 

 

Τα υποσυνείδητα ερωτικά σύμβολα

Παγωτό που τρώγεται στο κρεβάτι, αυτοκίνητο που το χαϊδεύουν γυναικεία χέρια: Τα προϊόντα προσφέρουν συμβολικά αυτό που θέλουν οι άνθρωποι.

 

Ο αντίκτυπος στην προσωπική μας ζωή

- Η πανταχού παρουσία διαφημίσεων που απευθύνονται στη λίμπιντο μάς διατηρεί σε μία κατάσταση διαρκούς συναισθηματικής και σεξουαλικής στέρησης, προσδίδοντας στο σεξ χαρακτήρα έμμονης ιδέας.

- Ο σεξουαλικός σύντροφος γίνεται αντικείμενο προς κατανάλωση, όπως και τα προϊόντα των διαφημίσεων.

- Στη συνέχεια επέρχεται η απογοήτευση: ο άλλος αποδεικνύεται ότι δεν είναι το τέλειο προϊόν που νομίζαμε.

- Ευτυχώς όμως, υπάρχουν νέοι ερωτικοί σύντροφοι, όπως υπάρχουν νέα, βελτιωμένα προϊόντα. Πρέπει κανείς να δοκιμάζει, να συγκρίνει και να αλλάζει αν χρειαστεί.

 

 

Με τρία πακέτα

ΜΙΑ ΜΙΑΜ

 

δώρο μια

γλυκούλα γάτα

 

 

 4. Ψευδαίσθηση ελευθερίας: προϋπόθεση χειραγώγησης

 

Εξ ορισμού η χειραγώγηση πρέπει να είναι αόρατη. Πρώτο μέλημα λοιπόν είναι να δίδεται η εντύπωση στο συνομιλητή ότι είναι ελεύθερος.

“Γίνε ο εαυτός σου”. Η ρητορική περί ελευθερίας είναι ο βασικός άξονας της διαφήμισης. Συνδέεται με τη νεοφιλελεύθερη σκέψη η οποία θεωρεί ότι η ατομική βούληση διαμορφώνει – αποκλειστικά αυτή – τη μοίρα του ανθρώπου. “Ασκείτε κριτική στη διαφήμιση; Αρα είστε κατά της ελευθερίας. Αφήστε τους ανθρώπους ελεύθερους να επιλέξουν ό,τι θέλουν”. Περίεργη ελευθερία: εκατομμύρια άνθρωποι ανοίγουν την τηλεόραση την ίδια ώρα, φορούν τις ίδιες μάρκες και ονειρεύονται να αγοράσουν τα ίδια αυτοκίνητα. Μάλλον λοιπόν, όπως λέει κι ο Καστοριάδης, δεν μάς καθορίζει αποκλειστικά το περιβάλλον μας, η ιστορία μας και η κατάστασή μας, πάντως μας καθορίζει πολύ περισσότερο από ότι φανταζόμαστε. Όταν θεωρούμε ότι έχουμε την ελευθερία να επιλέξουμε το κανάλι που θέλουμε ή το απορρυπαντικό που προτιμούμε, πράττουμε όπως εκατομμύρια άλλοι άνθρωποι, προγραμματισμένοι να κάνουν τις ίδιες επιλογές. Η ελευθερία δεν είναι κεκτημένο, είναι κάτι που κατακτούμε καθημερινά.

 

5. Πρώτος στόχος: τα παιδιά

 

Καταστροφή του κριτικού πνεύματος

Πώς μπορούν τα παιδιά να διακρίνουν την πραγματικότητα από τη φαντασία, τον εμπορικό λόγο από την αλήθεια; Η διαφήμιση εθίζει τα παιδιά στην αντίληψη χωρίς λογικό ειρμό, ο ρυθμός των διαφημιστικών σποτ καταστρέφει την ικανότητα συγκέντρωσης. Από μικρό το παιδί μαθαίνει να συμπεριφέρεται παθητικά.

 

Παιδικός ναρκισσισμός

Με τις διαφημίσεις το παιδί μαθαίνει ότι είναι παντοδύναμο και ότι έχει τη δυνατότητα να εκπληρώσει όλες τις (καταναλωτικές) επιθυμίες του. Ταυτόχρονα “καταναλώνει” τη γλυκερή εικόνα του μικρού τυράννου που ορίζει η διαφήμιση. Γιατί να εγκαταλείψει το ναρκισσισμό αυτό. Όταν ενηλικιωθεί θα γίνει ένα μεγάλο παιδί που θα καταναλώνει παιχνίδια μεγάλων (αυτοκίνητα, καλλυντικά). Η διαφήμιση εξυμνεί την παιδικότητα και απαξιώνει την ωριμότητα και την ενηλικίωση. Βέβαια υπεύθυνη γι’ αυτό δεν είναι μόνο η διαφήμιση: η υπερκατανάλωση τηλεόρασης, η μόδα και ο,τιδήποτε κολακεύει το μιμητισμό των παιδιών συνδυάζεται αρμονικά με τη φιλοσοφία της διαφήμισης.

 

6. Πολιτικός αντίκτυπος της διαφήμισης

 

Παθητικότητα

Η διαφήμιση μας μιλά, μας συμβουλεύει, μας διατάζει. Εμείς όμως δεν μπορούμε να απαντήσουμε. Συνηθίζουμε έτσι να μας υπαγορεύουν συμπεριφορές.

 

Ενίσχυση της ιεραρχίας

Καθημερινά το μήνυμα που λαμβάνουμε είναι: όσα περισσότερα κατέχεις, τόσο ανεβαίνει κοινωνικά. Με τα προϊόντα αποκτούμε κοινωνική υπεροχή! Φαινομενικά η διαφήμιση λειτουργεί κατά της ιεραρχίας, αφού μας προτρέπει να την υπερπηδήσουμε. Στην πραγματικότητα μας κάνει να την αποδεχόμαστε ευκολότερα: όποιος τρέχει προσπαθώντας να ανέβει, δεν έχει την πολυτέλεια να αμφισβητήσει τους κανόνες του παιχνιδιού.

 

 Οι αριστογάτες

αγοράζουν μόνο

 ΜΙΑ ΜΙΑΜ

(κι ας είναι

φτηνό)

  

 

Αν υποδαυλίζεις σε κάποιον την επιθυμία να ανέβει κοινωνικά, υποσυνείδητα τον κάνεις να ντρέπεται για την κοινωνική του θέση. Η μόνη διέξοδος που του απομένει είναι να βρει κάποιον υποδεέστερο: Η φιλοδοξία είναι υποσυνείδητα περιφρόνηση του κατώτερου! Ο μηχανισμός αυτός είναι ιδιαίτερα καταστροφικός για τα παιδιά σε φάση διαμόρφωσης την προσωπικότητά τους. Τα παιδιά των κατώτερων τάξεων, βλέποντας με δυσφορία τις διαφημιστικές εικόνες της μικρομεσαίας παιδικής ευτυχίας έχουν μόνο δύο επιλογές: προβατοποίηση ή εγκληματικότητα.

 

Άλλες μέθοδοι ενίσχυσης της ιεραρχίας:

- όλοι το ίδιο είμαστε: Λαός και Κολωνάκι καταναλώνουν τα ίδια προϊόντα, έτσι δεν είναι;

- κλισέ από το ζωικό βασίλειο: κακοί καρχαρίες, εργατικά μυρμήγκια… Οι κοινωνικές διαφορές είναι δοσμένες από τη φύση: δεν υπάρχουν τάξεις, μόνο ράτσες.

 

Καλλιέργεια του κυνισμού

 Ας πάρουμε μια χαζή διαφήμιση. Τι αντιδράσεις γεννά; Αλλοι θα διασκεδάσουν απλώς, άλλοι θα γελάσουν επειδή τη θεωρούν “καλτ”, άλλοι θα εκφράσουν την περιφρόνησή τους για την ηλιθιότητα της διαφήμισης. Ετσι όλοι είναι ικανοποιημένοι. Κυρίως δε η διαφήμιση! Διότι δεν επιδιώκει να αποδείξει την ισχύ της, αλλά να μείνει στη μνήμη του θεατή. Από τις τρεις παραπάνω αντιδράσεις, περισσότερες ψευδαισθήσεις γεννά η τρίτη, η πιο κυνική: ο κυνικός θεωρεί πιο ηλίθια τη διαφήμιση του τζήν της άλφα μάρκας από αυτή του τζήν της βήτα μάρκας, το σημαντικό όμως έχει επιτευχθεί: ξέρει πλέον ότι πρέπει να φοράει τζήν!

 

 

 Το επόμενο κεφάλαιο

είναι δύσκολο -

καλύτερα να το αφήσετε

 

Η πολλή σκέψη τρώει

τον αφέντη. Πού να

μπλέκω τώρα…

 

 

Οι φυσιολογικοί άνθρωποι απολαμβάνουν τη ζωή χωρίς να το πολυβασανίζουν.

Όπως κι οι φυσιολογικές γάτες: κάτι ξέρουν που τρώνε  ΜΙΑ ΜΙΑΜ !

 

 

 

7. Η δυσκολία αντίστασης

Ο αγώνας κατά της διαφήμισης είναι άνισος. Αφενός το πρώτο μέλημα του ανθρώπου είναι να ζήσει: δεν μπορεί να διατηρεί το κριτικό του πνεύμα 16 ώρες το 24ωρο. Την ώρα που εγώ εκνευρίζομαι με μία παράνομη αφίσσα, ένα διαφημιστικό σποτ πιπιλάει το κεφάλι του γιου με τα καινούργια μοδάτα παπούτσια…. Αφετέρου, η κριτική δεν βγαίνει από το στενό οικογενειακό ή φιλικό κύκλο – κι όταν το κάνει, συνήθως η διαφήμιση επωφελείται: εφόσον όλες οι γνώμες ακούγονται (και οι εναντίον της διαφήμισης) σημαίνει ότι έχουμε δημοκρατία! Αφετέρου χιλιάδες άνθρωποι έχουν τη διαφήμιση ως επάγγελμα με όπλα τους τα πορίσματα της κοινωνιολογίας, της ψυχολογίας…

 

Μπορεί να γίνει κάτι; Πολλοί έχουν επιλέξει να μη βλέπουν τηλεόραση, ή να καταστρέφουν αφίσες πού έχουν τοποθετηθεί παράνομα. Οι μεμονωμένες πράξεις αυτές έχουν νόημα αν εντάσσονται σε μία γενικότερη στρατηγική. Μέχρι να βρούμε αυτή τη στρατηγική, ο καθένας ας ψάξει μέσα του: τι νόημα έχει να είσαι εναντίον του καταναλωτισμού όταν οι σχέσεις σου με τον κόσμο γύρω σου είναι σα σχέσεις από διαφημιστικό σποτ;

 

[ Πρωτότυπο: http://www.les-renseignements-genereux.org/brochures/172

Περιληπτική προσαρμογή στα ελληνικά: herrk

Πρωτοδημοσιεύθηκε στο: http://herrkstories.wordpress.com/2009/04/01/pub/ με την ευγενική χορηγία της ΜΙΑ ΜΙΑΜ, μιας εταιρείας με κοινωνική ευαισθησία και σεβασμό στο περιβάλλον.]

 

[Για ΕΚΤΥΠΩΣΗ σε Word] :

http://herrkstories.files.wordpress.com/2009/04/pub.doc

 

 

 

Η μελαγχολία είναι θεραπευτική

 

Γράφτηκε το 2000. Πηγή: http://genesis.ee.auth.gr/dimakis/simeioseis/54/4.html

Σχετικό όσο και σύντομο: http://genesis.ee.auth.gr/dimakis/simeioseis/51/4.html

Πολιτικά

 

 

[…] καὶ πάντα ποιεῖν ἐξ ὧν ὅτι μάλιστα ἀγνῶτες ἀλλήλοις ἔσονται πάντες (ἡ γὰρ γνῶσις πίστιν ποιεῖ μᾶλλον πρὸς ἀλλήλους)   […] καὶ τὸ τοὺς ἐπιδημοῦντας αἰεὶ φανεροὺς εἶναι […] καὶ διατρίβειν περὶ θύρας (οὕτω γὰρ ἂν ἥκιστα λανθάνοιεν τί πράττουσι, καὶ φρονεῖν ἂν ἐθίζοιντο μικρὸν αἰεὶ δουλεύοντες)   [...] καὶ τὸ μὴ λανθάνειν πειρᾶσθαι ὅσα τυγχάνει τις λέγων ἢ πράττων τῶν ἀρχομένων, ἀλλ’ εἶναι κατασκόπους[…] (παρρησιάζονταί τε γὰρ ἧττον, φοβούμενοι τοὺς τοιούτους)

Πρέπει να κάνουν το παν ώστε οι πολίτες να μην γνωρίζει ο ένας τον άλλον (διότι η γνώση του άλλου οδηγεί σε αμοιβαία εμπιστοσύνη)   Πρέπει να γνωρίζουν τις παραμικρές κινήσεις των πολιτών (έτσι θα ξέρουν πάντα τι κάνουν οι πολίτες και θα τους εθίζουν στη δουλικότητα).      Πρέπει επίσης να μην τους ξεφεύγει τίποτα απ’ όσα  λένε ή κάνουν οι πολίτες – και να χρησιμοποιούν χαφιέδες (όταν ο άλλος φοβάται μην τον ακούσει κανένας χαφιές μιλάει λιγότερο ελεύθερα).

Στοχάζεται γὰρ ἡ τυραννὶς τριῶν,   ἑνὸς μὲν τοῦ μικρὰ φρονεῖν τοὺς ἀρχομένους (οὐθενὶ γὰρ ἂν μικρόψυχος ἐπιβουλεύσειεν),    δευτέρου δὲ τοῦ διαπιστεῖν ἀλλήλοις (οὐ καταλύεται γὰρ πρότερον τυραννὶς πρὶν ἢ πιστεύσωσί τινες ἑαυτοῖς· διὸ καὶ τοῖς ἐπιεικέσι πολεμοῦσιν ὡς βλαβεροῖς πρὸς τὴν ἀρχὴν οὐ μόνον διὰ τὸ μὴ ἀξιοῦν ἄρχεσθαι δεσποτικῶς, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ πιστοὺς καὶ ἑαυτοῖς καὶ τοῖς ἄλλοις εἶναι καὶ μὴ καταγορεύειν μήτε ἑαυτῶν μήτε τῶν ἄλλων)·   τρίτον δ’ ἀδυναμία τῶν πραγμάτων (οὐθεὶς γὰρ ἐπιχειρεῖ τοῖς ἀδυνάτοις, ὥστε οὐδὲ τυραννίδα καταλύειν μὴ δυνάμεως ὑπαρχούσης).

Τρία πράγματα επιδιώκει ένα τυραννικό πολίτευμα:   Πρώτον, την αποθάρρυνση των υπηκόων (οι δουλικοί άνθρωποι δεν επαναστατούν)   Δεύτερον, τη δυσπιστία μεταξύ των πολιτών (το καθεστώς δεν ανατρέπεται από ανθρώπους χωρίς αυτοπεποίθηση· γι’ αυτό και οι δίκαιοι θεωρούνται επικίνδυνοι για την εξουσία – όχι μόνο επειδή δεν ανέχονται την αυθαιρεσία αλλά και επειδή έχουν αυτοπεποίθηση και εμπιστεύονται τους άλλους και δεν προδίδουν ούτε τον εαυτό τους ούτε τους άλλους).   Τρίτον, την αποδυνάμωση τους (κανείς δεν επιχειρεί κάτι αδύνατο, οι αδύναμοι λοιπόν πολίτες δεν μπορούν να ανατρέψουν ένα τυραννικό πολίτευμα).

(Αριστοτέλης, Πολιτικά. Βιβλίο V)

Η δεξιά, η αριστερά και ο κυρ-Τάκης

Βιβλιογραφία έργων του Παναγιώτη Κονδύλη στα ελληνικά με παραπομπές σε όσα κείμενα είναι διαθέσιμα ονλάιν.

http://kondylis.wordpress.com/2009/03/09/ellinikibiblio-2/

Για όσους δεν τους ενδιαφέρει ιδιαίτερα ο Π. Κονδύλης, ένα μικρό απόσπασμα εδώ:

“Η δεξιά διανόηση πρακτικώς είναι ανύπαρκτη ή αφερέγγυα. Στις σοβαρότερες εκδοχές της, προσπάθησε και προσπαθεί να αιτιολογήσει την χτυπητή υποτέλειά της, την απροσχημάτιστη υπαλληλοποίησή της στην Δύση, αναμασώντας κυνικά τα πλέον αφελή οικονομίστικα ιδεολογήματα του φιλελευθερισμού ή αντι-ιστορικά ταυτίζοντας τη Δύση με την Ελλάδα (διαγράφοντας έτσι τις προφανείς υλικές και πνευματικές διαφορές). Βεβαίως δεν πείθει πολλούς και γι’ αυτό έχει υποκατασταθεί από τον “ανθρωπιστή- ηθικολόγο αριστερό διανοητή, ο οποίος πρόθυμα προσφέρει τις υπηρεσίες του στον αμερικανισμό. Η συμπεριφορά αυτή, αν δεν είναι αποτέλεσμα αφέλειας, προϋποθέτει χειροπιαστά κοινωνικά οφέλη. … Η «αριστερά», έχοντας μετατραπεί σε ουραγό ή σε σφογγοκωλάριο του αμερικανισμού, δεν αντλεί πλέον από ό,τι ζωντανότερο είχε η μαρξιστική παράδοση, δηλαδή την ανελέητη απομυθοποίηση των φιλελεύθερων ιδεολογημάτων, αλλά τρέφεται από μία κοινωνική θεωρία που εν μέρει αντικατοπτρίζει και εν μέρει συγκαλύπτει εξιδανικευτικά, τις πραγματικές σχέσεις ισχύος μέσα στη δυτική μαζική δημοκρατία.”

Homework

Ακούσατε, ακούσατε!

“Λησμονούν ότι για να καταπολεμήσεις μια ηθική πρέπει να της αντιπαραθέσεις, τόσο στη θεωρία όσο και στην πράξη, μιαν ηθική ανώτερη.” Ε. Μαλατέστα, στο τετράλεπτο βίντεο εδώ. Οσα λέει, φυσικά, δεν ισχύουν μόνο για  αναρχικούς.

 

“Οι πρόξενοι των μεγαλύτερων καταστροφών και συμφορών στην ίσαμε τώρα ιστορία δεν ήσαν οι σχετικιστές, οι σκεπτικιστές και οι μηδενιστές, παρά οι ηθικιστές – και μάλιστα στο όνομα της “μόνης” αληθινής θρησκείας, της “μόνης” ορθής πολιτικής ή της “μόνης” κυρίαρχης φυλής”.  Π. Κονδύλης, όπως μάς υπενθυμίζει εν συντομία  ο Γιάννης εδώ

 

Τέλος το Μανιτάρι μάς θυμίζει μια ενδιαφέρουσα συνέντευξη: Το μοντέλο των επαναστατών σε εισαγωγικά έχει συντριβεί.

 

Πώς έτυχε και έπεσα πάνω σε όλ’αυτά το ίδιο διήμερο (καμιά περιρρέουσα ατμόσφαιρα, μήπως); Ενδιαφέρουν κανέναν ή είναι πολύ διδακτικά και απωθούν; Τι δουλειά έχει ο Κονδύλης με αναρχικούς και χριστιανούς; (κάτι υποψιάζομαι). Καλό Σαββατοκύριακο.

οχτώ ζωές

“Σαν κόκα είναι αυτός ο καπιταλισμός – μας κρατάει σε μία αχαλίνωτη εγρήγορση: μια ζωή δε μας φτάνει. Ολοι θέλουν κι ένα εξοχικο στο βουνο για να πάνε για σκι κι ένα σπίτι δίπλα στη θάλασσα, κι ένα αυτοκίνητο κι ένα ποδήλατο και οχτώ γάμους… για να ζήσουν οχτώ ζωές συγχρόνως. Και στο τέλος έρχεται η μεγάλη απογοήτευση, γιατί δεν έχουμε δώσει νόημα, κατέυθυνση στη ζωή μας.”

“Αισθάνομαι σαν ένα ήρωα της Γιουρσενάρ που λέει: Οι παλιοί θεοί πέθαναν, οι καινούργιοι δεν έχουν γεννηθεί ακόμη, κι εγώ ζω κάπου ανάμεσα – μη μ’ανακατεύετε λοιπόν” 

“Η τέχνη συχνά καταλήγει να εκφράζει την άρχουσα τάξη και μόνο. Ενα θέμα που επανέρχεται συχνά στα βιβλία μου είναι το εξής: χωρίς κουλτούρα είσαι βλάκας, με κουλτούρα είσαι κουφάλα.”

- “Σας παρουσιάζουν συχνά ως κάποιον που ασκεί κριτική στην αριστερά και όχι ως αριστερό που ασκεί κριτική. Πρόκειται για παρεξήγηση;”

- “Κάνω αυτοκριτική και ασκώ κριτική στους ομοίους μου. Αναλύω την αποτυχία μου και την αποτυχία της γενιάς μου. Δεν ασχολούμαι με τη δεξιά: γράφω τα βιβλία μου για το δικό μου κοινό – η δεξιά ας γράψει βιβλία για το δικό της.”

[Αποσπάσματα από συνέντευξη του Ισπανού συγγραφέα Τσίρμπες (Rafael Chirbes). Ο συγγραφέας  (δεν τον ήξερα) γεννήθηκε το 1949. Δημοσιεύθηκε χτες στη γερμανική εφημερίδα Junge Welt http://www.jungewelt.de/2009/01-17/001.php. Επιλογή και μετάφραση herrk]

ντε τε

“Να μη γίνει καμιά σύγχυση και νομιστεί πώς πρόκειται για “αρματολούς.” Αμαρτωλοί και κλέφτες πάει να πει πώς έχουμε να κάνουμε με μια εγκληματική ληστοσυμμορία που θέλει να ζει μέσα στην αμαρτία και γι’αυτό κλέβει (και παραποιεί) με ασύστολη αναίδεια και με ανέντιμες τεχνοτροπίες ό,τι ανήκει δικαιωματικά σε άλλους που θέλουνε να ζούνε αληθινά ελέυθεροι και λιτά και παραγωγικά. Το ΑΜΑΡΤΩΛΟΙ και ΚΛΕΦΤΕΣ είναι για ολόκληρη την υδρόγειο κι απλώνεται ως τα πέρατα της κάθε γης, έτσι που να μην υπάρχει τόπος με τη δική του, ο καθένας, πνευματική καλλιέργεια και υπόσταση, για να μην υπάρχει τίποτα που να είναι το απλό, το λιτό, το φυσιολογικό, το έντιμο και αληθινά όμορφο.  Στους αμαρτωλούς ξέφυγε αυτό που ισχύει ανέκαθεν για τον κάθε τόπο, για τον κάθε άνθρωπο: τίποτα δεν γίνεται από το τίποτα, το σήμερα υπάρχει γιατί έχει προϋπάρξει και ένα χτες και αύριο θα έχουμε κάτι να πούμε γιατί είχαμε κάτι πει και σήμερα και χτες και προχτές.

Ερχεται λοιπόν ο “μεταμοντέρνος”, με οργισμένο κιόλας ύφος, και επιμένει πώς αυτός τώρα βρήκε μια παρανοημένη αλήθεια: πώς η αρχιτεκτονική (και όλη η ζωή) δεν είναι παρά ένα θέατρο με φανταχτερά κοστούμια και σκηνικά και όλοι πρέπει να είμαστε σε μια κατάσταση υπερδιέγερσης περιμένοντας το τέλος ή ό,τι άλλο δεν μπορεί να ξέρει κανείς, μα και γιατί και να το ξέρει;

Βέβαια υπάρχει ιστορικό προηγούμενο. Οπως τίποτα δεν γίνεται από το τίποτα, έτσι και τα καμώματα του “μετα-μοντερνισμού” έρχονται να συνεχίσουνε τη διαδρομή που άρχισε με τα “κοσμοσωτήρια” χρόνια της Αναγέννησης. Βέβαια η Αναγέννηση άρπαζε ό,τι μπορούσε από την αρχαιοελληνική αρχιτεκτονική έχοντας αποκλείσει το οποιοδήποτε άλλο κλέψιμο από τα πιο κοντινά της μεσαιωνικά χρόνια (που τα θεωρούσε και… βάρβαρα) ενώ οι αμαρτωλοί και κλέφτες κλέβουν και λεηλατούνε αδίστακτα και ανενδοίαστα χωρίς να επιλέγουνε ανάμεσα σε κάποια στοιχεία που άλλα θα τα βρίσκανε πιο καλά και άλλα πιο κακά. Ολα επιτρέπονται αρκεί να γίνεται κάποιος ντόρος. Κι όσα γράφουν σχετικά δεν είναι παρά αχώνευτες παπαρδέλες και κούφια φραστικά “ευρήματα” για να εντυπωσιάζουν κάποιους ανήξερους μικροαστούς. Κι έτσι οι “μετα-μοντέρνοι” μάς γλυτώνουνε από τον “κατακλυσμό” της ορθολογικότητας και της λειτουργικότητας για να προβάλλουνε τώρα τους νέους διαφορετικούς θεούς, που δεν τους έχουνε ακόμα βρει μα που θα τους βρούνε όπου νά ‘ναι…”

Αποσπάσματα από του βιβλίο του αρχιτέκτονα Αρη Κωνσταντινίδη, “Αμαρτωλοί και κλέφτες” (1987)

 

μπα, ιδέα σου θά ‘ναι

Δίνουμε ραντεβού με τη Μ. στο αεροδρόμιο. Μπαίνω στο μετρό αλλά αυτό πάει στην αντίθετη κατεύθυνση (το μισο-ήξερα). Οταν είναι πλέον σίγουρο ότι έχω κάνει λάθος, κατεβαίνω και ψάχνω το συρμό για να φτάσω εκεί που πρέπει για να απογειωθώ  αλλά πουθενά η ΓΡΑΜΜΗ.  

“Τη γλάστρα που θα δεις δεξιά, τη σκάλα ως ανεβαίνεις, θα την ιδείς αριστερά, καθώς θα κατεβαίνεις”  (μαντινάδα)

(Επανάληψις μήτηρ μαθήσεως)

” ο Β. φροντίζει να διαστείλει τις προσωπικές συμπάθειες και τις ηθικές κρίσεις από τη διάγνωση των ιστορικών διαδικασιών.  Αυτό φυσικά δεν είναι καθόλου εύκολο … Εκείνο που προέχει είναι να εκτιμήσουμε κατά πόσο οι απόψεις του συγγραφέα είναι ορθές. Γιατί, αν είναι ορθές, η οποιαδήποτε απόρριψή τους, έστω κι αν ανάγεται σε ηθικά άμεμπτους λόγους, απλώς θ’ αναγκάσει εκείνον που τις απορρίπτει να διαστείλει τόσο πολύ την “ηθική” του από την πραγματικότητα, ώστε να της αφαιρέσει κάθε ουσιαστικό περιεχόμενο … Το νόστιμο είναι ότι συχνότατατα οι ίδιοι ακριβώς άνθρωποι που ειρωνεύονται τους απολογητές της μεταφυσικής ελευθερίας και παρουσιάζονται σαν πρόμαχοι της επιστημονικής αντίληψης του κόσμου, αντιδρούν παρόμοια με εκείνους όταν αντιμετωπίζουν “απαισιόδοξες” προβλέψεις και διαγνώσεις (ή εν πάση περιπτώσει αντίθετες με την πραγμάτωση των δικών τους ηθικών ιδανικών). Ισως αυτό να είναι μια βαθύτερη διαίσθηση του ότι πολλές φορές η ορθή γνώση υπονομεύει τις ψυχολογικές πηγές της δράσης, ενώ αντίθετα η “ιδεολογία” τις αναζωογονεί.

(Π. Κονδύλης 1970, Απόσπασμα από τον πρόλογό του στην “Επανάσταση των διευθυντών” του J.Burnham)

Διεθνισμός και εθνικισμός: σύντομη ιστορική αναδρομή

 

Ορισμοί στους οποίους βασίζεται το άρθρο [1] : εθνικισμός σημαίνει να θεωρείς το έθνος-κράτος ως ύψιστη πολιτική αξία, διεθνισμός είναι να υπερβαίνεις το έθνος-κράτος αποβλέποντας σε μια ευρύτερη κοινωνία της οποίας βέβαια σημαντικότερες μονάδες είναι τα έθνη-κράτη.

 

Ο εθνικισμός-διεθνισμός διέρχεται διάφορες φάσεις στη σύγχρονη ιστορία:

 

1. Οι απαρχές του εθνικού συναισθήματος (ως μη θρησκευτικού φαινομένου) στη σύγχρονη εποχή τοποθετούνται στον 18^ο αιώνα με την αμερικανική και γαλλική επανάσταση και τα κινήματα στη Λατινική Αμερική. Οι επαναστάτες αυτοπροσδιορίζονται ως πατριώτες. Βάση του πατριωτισμού τα κηρύγματα του Διαφωτισμού και κύριο χαρακτηριστικό τους ο κοσμοπολιτισμός. Το έθνος ορίζεται ως πολιτική έννοια και επιδιώκεται η εγκαθίδρυση δημοκρατικών καθεστώτων κάτι που αναμένεται να εξαλείψει τις αιτίες πολέμου μεταξύ των λαών.

 

2. Τον πατριωτισμό διαδέχεται πριν τα μέσα του 19ου αιώνα ο εθνικισμός. Πρώτες εκδηλώσεις του είναι η ελληνική και η βελγική επανάσταση και αποκορύφωμα του η λεγόμενη “άνοιξη των λαών” δηλαδή οι εξεγέρσεις στην Ευρώπη το 1848. Ο εθνικισμός αυτός είναι αγώνας των τάξεων που κατέχουν μέσα παραγωγής για δημιουργία κρατών που θα έφταναν κάποτε το επίπεδο των προηγμένων βιομηχανικά κρατών. Εκφράζεται με λατρεία του μεσαιωνικού παρελθόντος του λαού και της γλώσσας του. Το έθνος δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως πολιτική οντότητα αλλά πολιτιστική, ο δε εθνικισμός, σε αντίθεση με τον πατριωτισμό είναι ένα ρομαντικό κίνημα. Στοιχεία του πατριωτισμού διατηρούνται στον εθνικισμό, όπως πχ το κοσμοπολίτικο στοιχείο που πλέον παίρνει τη μορφή του σεβασμού της πολιτιστικής ιδιομορφίας των άλλων λαών.

 

Το 1848 θεωρείται και η απαρχή του επαναστατικού αγώνα για το σοσιαλισμό: Η κοινωνική βάση της Α’ διεθνούς είναι οι μορφωμένοι και κάτοχοι μέσων παραγωγής επαγγελματίες, οι οποίοι αφενός μεν έχουν βαθιές ρίζες στην κοινωνία όπου ανήκουν – κάτι που τους προσδίδει αυτοπεποίθηση και πολιτικό ένστικτο – αφετέρου όμως έχουν κινητικότητα – κάτι  που ενισχύει το αίσθημα αλληλεγγύης με άλλους λαούς: Εθνικό και διεθνιστικό στοιχείο συνυπάρχουν εξ ορισμού.

 

3. Από το 1860 ο ρομαντικός εθνικισμός δίνει τη θέση του στο σωβινισμό. Με το σωβινισμό το κεφάλαιο επιδιώκει έλεγχο της εσωτερικής αγοράς και αποικιοκρατική εξάπλωση. Ο σωβινισμός είναι θετικιστικός. Αντλεί το οπλοστάσιό του από τον κοινωνικό δαρβινισμό και κηρύττει την εχθρότητα προς τους άλλους λαούς. Ο στόχος του είναι διπλός: κινητοποίηση του πληθυσμού υπέρ του ενδο-ιμπεριαλιστικού ανταγωνισμού και πρόσδεσή του στην εσωτερική καπιταλιστική τάξη πραγμάτων: Οι κοινωνικές εντάσεις πρέπει να μετατεθούν από το πεδίο του ταξικού ανταγωνισμού στο πεδίο των ανταγωνισμών μεταξύ εθνών.

 

Παράλληλα στους κόλπους της σοσιαλιστικής Β’ Διεθνούς καλλιεργείται ο διεθνισμός που για πρώτη φορά αντιπαρατίθεται στον εθνικισμό. Αν και πιο οργανωμένη και με περισσότερους υποστηρικτές, η Β’ διεθνής στηρίζεται πλέον σε προλεταριάτο που δεν κατέχει τα μέσα παραγωγής ούτε διαθέτει το μορφωτικό επίπεδο και τη μαχητικότητα των επαγγελματιών της Α’ Διεθνούς. Αντίθετα, χαρακτηρίζεται από έλλειψη κινητικότητας και κοινωνικό ξεριζωμό. Αποτέλεσμα: η αμαχητί παράδοσή του στις σειρήνες του σωβινισμού με την έναρξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.

 

4. Το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου οδηγεί, τους ηττημένους κυρίως, σε μία νέα μορφή εθνικισμού που δεν βασίζεται σε θετικιστικά αλλά σε ανορθολογικά στοιχεία και ο οποίος καταλήγει στο φασισμό.  Το έθνος είναι πλέον ταυτόσημο με τη φυλή. Όπως συμβαίνει και με το σωβινισμό, του οποίου αποτελεί προχωρημένη μορφή, ο φασισμός έχει διπλό στόχο: ενίσχυση του ενδο-ιμπεριαλιστικού ανταγωνισμού και συγκράτηση της επιρροής του επαναστατικού σοσιαλισμού.

 

Παράλληλα: με τη ρωσική επανάσταση του 1917 τα κόμματα της Γ’ Διεθνούς απορρίπτοντας κάθε μορφή εθνικισμού αντιστέκονται στο σωβινισμό των κυρίαρχων τάξεων. Η ΕΣΣΔ όμως καταλήγει σε μία νέα μορφή εθνικισμού. Ετσι έχουμε το πρωτόγνωρο φαινόμενο, τα κομμουνιστικά κόμματα να απορρίπτουν τον εθνικισμό και ταυτόχρονα να δείχνουν πίστη σε ένα άλλο κράτος, τη σοσιαλιστική πατρίδα.

 

5. Μετά το 1945, όταν μη δυτικά κράτη αναδύονται στη διεθνή σκηνή  τα πράγματα αλλάζουν. Μέχρι πρόσφατα (έναν αιώνα πριν), ο εθνικισμός ήταν έκφραση των τάξεων που κατείχαν τα μέσα παραγωγής και ο διεθνισμός έκφραση της εργατικής τάξης. Τώρα ο εθνικισμός γίνεται λαϊκό όπλο κατά της δυτικής αποικιοκρατίας και ο διεθνισμός έκφραση του κεφαλαίου. Οι εθνικιστικοί – αντιιμπεριαλιστικοί αγώνες διεξάγονται από την αστική τάξη (Ινδία) ή από τις μεσαίες τάξεις (Αφρική) ή από μικροαστούς (Ινδονησία) ή από κομμουνιστές (Κίνα, Βιετνάμ). Η ιδεολογική βάση του νέου αυτού εθνικισμού είναι ετερογενής: ορθολογισμός, ρομαντισμός, θετικισμός, ανορθολογισμός, θρησκεία, σοσιαλισμός…

 

Παράλληλα το κεφάλαιο ανακαλύπτει το διεθνισμό: η ύπαρξη μιας και μόνης δυτικής ηγεμονικής δύναμης (ΗΠΑ) επιτρέπει το διεθνή συντονισμό των συμφερόντων του. Το βάρος στην κυρίαρχη, στο δυτικό κόσμο, ιδεολογία μετατοπίζεται από το έθνος στη φιλελεύθερη δημοκρατία, η οποία και ενισχύεται.

 

6. Τέλος, από τη δεκαετία του ‘70 μέχρι σήμερα ο αντιιμπεριαλισμός χάνει την ορμή του. Οι αγώνες μεν συνεχίζονται (Κ. Αμερική, Παλαιστίνη, Ν. Αφρική) αλλά δεν έχουν πλέον την ίδια πλανητική σημασία. Ταυτόχρονα στην Αν. Ευρώπη η συνεχιζόμενη καταπίεση του εθνικού συναισθήματος από την ΕΣΣΔ οδηγεί σε ανάδυση του εθνικισμού.

 

Παράλληλα η ενίσχυση των ΗΠΑ δίνει νέα μορφή στο διεθνισμό. Δεν πρόκειται πλέον για συντονισμό των καπιταλιστικών δυνάμεων υπό αμερικανική ηγεμονία αλλά για διαμόρφωση του πλανήτη κατ’ εικόνα των ΗΠΑ. Διεθνισμός πλέον σημαίνει τη θέληση των ΗΠΑ να επεκτείνουν την επιρροή τους στην Ευρασία. Κύριο ιδεολογικό όπλο τα ανθρώπινα δικαιώματα, δηλαδή το δικαίωμα της Δύσης να βομβαρδίζει ή να εισβάλλει σε κράτη που επιλέγει. Εναλλακτικές μορφές διεθνισμού: ο ισλαμικός φονταμενταλισμός, ο καθολικός μετα-φανατισμός και τα κινήματα κατά της παγκοσμιοποίησης. Το τέλος της ιστορίας μάλλον δεν έχει γραφτεί ακόμα.

 [1] Περίληψη του άρθρου “Internationalism: a breviary” του μαρξιστή συγγραφέα Perry Anderson. Δημοσιεύτηκε στο New Left Review 14 (2002). http://www.newleftreview.org/?getpdf=NLR24801&pdflang=en Περίληψη και μετάφραση: herrk

 

 

της κουλτούρας

“Mainstream ραδιόφωνο καλύπτει μουσικά όλες τις επιτυχίες της διεθνούς παραγωγής, με προτίμηση σε ότι μας γεμίζει χαρά και ευτυχία. Τραγούδια δύσκολα, ιδιαίτερα ή περίπλοκα, δεν έχουν θέση στο πρόγραμμα.” (από διαφήμιση ραδιοφωνικού σταθμού).

Ο Μάνος είχε καταγγείλει εδώ το κόψιμο μιας ποιοτικής εκπομπής από τη δημόσια ραδιοφωνία.  Μάλλον είχαμε καλομάθει με την κυριαρχία της αριστερής κουλτούρας στη μεταπολιτευτική Ελλάδα και τώρα που τα πράγματα έχουν αλλάξει μας κακοφαίνεται. Πώς να επιβάλλει όμως την κουλτούρα του ένας χώρος που δεν “παράγει” πλέον; Καλή ερώτηση και μ’ευχαριστώ που την έθεσα.

Ψυχιατρεία – δικαστήρια

 

- “Ψυχίατροι, λέει η εφημερίδα, θα εξετάζουν τους δικαστές πριν διοριστούν. Καλό! Ολο και κάποιοι παλαβοί μπορεί να πιάνονται στο δίχτυ.”

- “Οι παλαβοί είναι αυτοί που απονέμουν δικαιοσύνη. Οι ψυχίατροι θα φροντίζουν πράγματι κανείς “παλαβός” να μην περνάει το δίχτυ”, απάντησε ο Κ.

- “Αυτά γινόντουσαν στη Σοβιετική Ενωση…”

- “Αυτά γινόντουσαν και γίνονται” επέμεινε ο Κ. “Κι ο κάθε γνωστικός να βγάλει τα συμπεράσματά του”

Πήγα «βλαχάκι» και με κάνανε «εξουσία»

 

Το κατάλαβα όμως. Είδα ότι αυτά που έχασα ήταν πιο πολλά από αυτά που κέρδισα

αδικια

 “Είσαι στο δάσος κι ενώ  προχωράς αμέριμνος, βλέπεις κάποιους να κόβουνε ένα μεγάλο, αιωνόβιο δέντρο. Τι κάνεις; Προσπαθείς να τους σταματήσεις; Δε δίνεις σημασία και τους προσπερνάς;”

“Ψάχνω να καταλάβω γιατί το κόβουν” απάντησε ο Κ.

(συνεχίζεται)

Ειναι δυνατον ;

24 χρόνια  σ’ ένα υπόγειο κρατούσε την κόρη του ο οικονομολόγος Μίλτον Φρίντμαν. Η Ε. δεν έβγαινε ποτέ από το υπόγειο, είχε όμως φαϊ και τηλεόραση. Το δράμα είχε έρθει και παλιότερα στο φως – ο σκηνοθέτης Γκι Ντεμπόρ είχε γυρίσει ταινία με το ίδιο θέμα. Η τοπική κυβέρνηση είχε αντιδράσει τότε άμεσα, αυξάνοντας τον αριθμό καναλιών που μπορούσε να πιάσει η Ε.

 

“Χωρίς τηλεόραση, δεν ξέρω αν θα άντεχα” ήταν η πρώτη κουβέντα της Ε.

“Χωρίς τηλεόραση, ίσως και να δραπέτευες”, απάντησε ο Κ.

Η Ε. τού ‘φερε το τασάκι στο κεφάλι.

Εμμονες ιδεες

 

Ο Α. ήταν εναντίον αυτών που άφηναν τα σκυλιά τους να λερώνουν τα πεζοδρόμια. Είχε φτιάξει μια επιτροπή κατά της ασυδοσίας των ιδιοκτητών σκύλων και είχε γράψει μελέτες που απεδείκνυαν τη συμβολή τους στη ρύπανση των πόλεων.

“Καλά, εσένα δεν σ’ ενοχλεί να πατάς σκατά;”, ρώτησε θυμωμένος τον Κ.

“Ναι. Ας μην το κάνουμε όμως θέμα”, απάντησε ο Κ.